Safranbolu düğün kültüründe kullanılan müziklerin analizi

Abstract

Safranbolu, geleneksel şehir dokusunu koruyan ahşap evleri ve anıtsal yapılarıyla öne çıkan bir yerleşimdir. 1994 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dahil edilmesi, bu mirasın korunması adına önemli bir adım olmuştur. Türk mimari değerlerini yansıtan Safranbolu evleri, bölgenin kültürel kimliğini güçlendirmekte ve korumaktadır. Bu kültürel yapının önemli bir unsuru olan düğünler, genellikle 5 ila 7 gün sürmekte; “sepet günü,” “hamam günü,” “sağdıç kınası” gibi özel adlarla anılan ritüellerle zenginleşmektedir. Bu günlerde söylenen türküler ise düğünlerin vazgeçilmez bir parçasıdır. Ancak bazı düğün gelenekleri ve türküler zamanla kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Bu çalışma, Safranbolu’nun köklü düğün adetlerini ve müziklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, bölgedeki 4 türkü, 8 düğün havası ve 4 oyun havası incelenerek Türk müziğinin makamsal özellikleri durağı, güçlü sesi, yedeni, ses atlaması, ses aralığı ve bitiş sesi gibi niteliklerle ele alınmıştır. Bunun yanı sıra usul, güfte türü, kafiye şeması, konu yapısı, vezin düzeni ve metronom bilgisi gibi unsurlar da değerlendirilmiş; ayrıca eseri notaya alan kişi ve eserin düğünlerdeki yeri incelenmiştir. Betimsel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmada, sınırlı sayıdaki yazılı kaynaktan yararlanılmış ve Safranbolu halkıyla yapılan mülakatlar değerlendirilmiştir. Yazılı kaynakların azlığı, araştırmanın kapsamını kısıtlasa da halktan elde edilen bilgiler çalışmaya derinlik kazandırmıştır. Müzikolog ve folklor uzmanı Sadi Yaver Ataman ile Türk halk müziği sanatçısı olan oğlu Adnan Ataman’ın, bu kültürel mirasın korunmasına yönelik katkıları büyük önem taşımaktadır. Atamanlar tarafından notaya alınmış bazı düğün türkülerinin günümüzde artık icra edilmediği tespit edilmiştir. Bu durum, yerel kültürün sürdürülebilirliği açısından dikkat çekici bir bulgudur. Sonuç olarak, Safranbolu düğün türkülerinin gelenekler içindeki kullanımına ve bu türkülerin makamsal ve güftesel analizine dair bulgular, düğün müziklerinin kültürel değerini ortaya koymakta ve bu değerin gelecek kuşaklara aktarılması gerektiğini vurgulamaktadır.