Hanyalı hafız ibrahim - lügat-ı erbaa (arapça-farsça yunanca-türkçe manzum sözlük)

Abstract

Bu çalışmada Hanyalı Hafız İbrahim’e ait Lügat-ı Erbaa (LE) adlı eserin metin-inceleme-dizin ve işlevsel sözlüğü hazırlanmıştır. Eserin incelenen nüshası, Osmanlı Türkçesi ile yazılmış Arapça, Farsça, Türkçe ve Yunancadan müteşekkil çok dilli bir sözlüktür. LE, dört dilli bir sözlük olmasının yanı sıra bir gramer kitabı, konuşma kılavuzu ve nasihatname özelliği de taşımaktadır. Çalışmada LE’nin çeviriyazısı yapıldıktan sonra Arapça, Farsça ve Yunanca kelime ve cümlelerin en doğru şekilde tespit edilebilmesi için Osmanlı Türkçesi ve ilgili dilleri bilen uzmanların görüşlerine başvurulmuştur. Bu çalışmaların sonucunda LE’nin 18. yy’da Yunanistan’ın Girit adasında eğitim amaçlı yazılmış çok dilli bir sözlük olduğu tespit edilmiştir. Daha sonra LE’nin dil incelemesi yapılmıştır. Dil incelemesi yapılırken kelimelerin ses, şekil bilgisi ve imla özellikleri üzerinde durulmuş olup ayrıca Arapça ve Farsça unsurlar da incelenmiştir. Dil incelemesinde her şekilden en az üç örnek verilmeye çalışılmıştır ve örnekler alfabetik sıraya göre verilmiştir. Ardından LE’nin çeviriyazısının dizini yapılmıştır. Dizin oluşturulduktan sonra LE’deki dört dilde karşılığı verilen kelimelerden işlevsel sözlük oluşturulmuştur. Oluşturulan işlevsel sözlük alfabetik olarak sıralanıp dört dilde ayrı ayrı verilmiştir. Yapılan bu çalışma ile sözlükbilimi çalışmalarına katkı sağlamak ve çok dilli sözlükler üzerine çalışan/çalışacak araştırmacılara kolaylık sağlaması amaçlanmıştır.