Türkiye’de iller arası ticaretin çekim modeli çerçevesinde analizi: Kastamonu örneği

Abstract

Bu çalışmada, ticaretin kalkınmanın itici gücü olarak görüldüğü küresel dünyada, iç ticaretin Türkiye’nin bölgesel kalkınması açısından önemi ve iç ticareti etkileyen faktörlerin Kastamonu örneği ile açıklanması hedeflenmektedir. Bu amaca yönelik olarak çalışmada 2006-2017 yıllarını kapsayan bir mikro panel veri seti kullanılmıştır. İç ticareti etkileyen faktörleri belirlemek için Tinbergen’in, Isaac Newton’un Yerçekimi Kanunundan ilham alarak ticarete uyarladığı Çekim Modeli kullanılmıştır. Çekim Modeli, ikili ticari akımları en çok etkileyen iki unsurun “gayri safi yurtiçi hasıla” ve “coğrafi mesafe” olduğunu ileri sürmektedir. Çekim Modeline göre ikili ticari akımlar, gayri safi yurtiçi hasıladan pozitif, coğrafi mesafeden ise negatif etkilenmektedir. Bu iki Basit Çekim Modeli değişkenine ek olarak modele dahil edilen “nüfus” ve “sınır komşuluğu” değişkeni ile beraber oluşturulan Genişletilmiş Çekim Modeli “panel rassal etkiler” ve “PPML” olmak üzere iki farklı yöntem ile test edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, basit değişkenler Çekim Modeli varsayımlarına paralel sonuçlar verirken, modele sonradan dahil edilen değişkenlere ait bazı bulgular yöntemlere göre farklılık göstermiştir.