Bazı pestisitlerin gökkuşağı alabalıklarında (oncorhynchus mykiss) biyokimyasal, histopatolojik ve genotoksik etkilerinin belirlenmesi

Abstract

Tarımsal alanlarda kullanılan pestisitlerin hedef tür dışında hedef dışı canlıları etkilediği bilinmektedir. Bu pestisitler sucul ortamlara karıştıktan sonra balıklar gibi sucul canlıları öldürür veya hayati organlarda histopatolojik etkiler yapar. Bu çalışmada piriproksifen (150- 300 µg/L), imazamoks (50-100 mg/L) ve hymeksazolün (150-300 mg/L) subletal konsantrasyonlarına 96 saat boyunca maruz bırakılan gökkuşağı alabalıklarında (Oncorhynchus mykiss) meydana gelen biyokimyasal, histopatolojik ve genotoksik etkiler araştırılmıştır. 48. ve 96. saatlerde alınan plazma örneklerinden biyokimyasal parametreler, solungaç, karaciğer, böbrek ve dalaktan histopatolojik değerlendirme ve kan hücrelerinden de DNA hasarı araştırılmıştır. Piriproksifenin yüksek konsantrasyonuna maruz bırakılan balıkların biyokimyasal parametrelerinden kolesterol, ALP, trigliserid, toplam protein seviyeleri kontrol grubuna kıyasla önemli farklılık göstermiştir (P<0,05). Pestisitlerin subletal konsantrasyonlarının histopatolojik etkilerinde ise zaman ve konsantrasyon artışına bağlı olarak etkilerin arttığı belirlenmiştir. Her üç pestisitin de 96. saatteki yüksek konsantrasyonlarında solungaçlarda hiperplazi şiddetli olarak görülmüştür. Karaciğerde de hymeksazol ve imazamoks için hepatositlerde şiddetli hasar tespit edilmiştir. Böbrek tubüllerinde her üç pestisit için zamana ve kosantrasyona bağlı olarak hasar şiddetinde artışlar tespit edilirken dalakta ise nükleer dejenerasyon ve parankim hücrelerinde nekrozlar şiddetli seviyede tespit edilmiştir. Balıkların kan hücrelerinde konsantrasyon ve zamana bağlı olarak DNA zincir kırıkları tespit edilmiştir. DNA hasarının piriproksifenin yüksek konsantrasyonuna (300 µg/L) maruz bırakılan balıklarda daha yüksek olduğu (% 87,22±4,47) ve bunu imazamoks (% 44,32±10,59) ve hymeksazolün (% 39,24±9,35) yüksek konsantrasyonları takip etmiştir. Sonuç olarak pestisitlerin biyokimyasal, histopatolojik ve genotoksik etkilerinin konsantrasyona ve zamana bağlı olarak arttığı görülmüştür. Bu yüzden bu pestisitler kullanılırken sucul ortamların korunması için daha dikkatli olunmalıdır.