Başbakanlık Osmanlı arşiv belgelerine göre 19. yüzyılın ikinci yarısında Küre-i Nühas madeni

Abstract

Küre denildiğinde akla şüphesiz bakır madeni gelmektedir. Küre’nin Türk tarihindeki bilinen adı Küre-i Nühâs’tır. Küre-i Nühâs eski Türkçede Bakır Ocağı anlamındadır. Küre tarihin ilk çağlarından günümüze kadar çeşitli uygarlıklara sahne olmuş bir bölgedir. Küre madenleri çeşitli devletler ve beylikler döneminde işletilmiştir. Osmanlı devletinde ise en canlı devrini 1300-1500 tarihleri arasında özellikle de Fatih Sultan Mehmet döneminde yaşamıştır. Bu devirde maden büyük çapta işletilmiş, kasaba birçok eserle süslenmiştir. Fatih’in İstanbul’un fethinde kullandığı topların bakırları Küre’den getirilmiştir. Başbakanlık Osmanlı Arşiv belgelerine göre 1840-1895 tarihleri arasında Küre-i Nühas madenlerinden çıkarılan bakırın üretim aşaması ve üretim aşamasındaki sorunlar orjinal belgeler yardımıyla incelenmiştir. Küre’deki üretime dönem dönem çeşitli sebeplerden ara verilmiştir. Küre’de 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yeniden yeraltına inilerek ocaklarda üretime geçilmiştir. Bu dönemde Osmanlı merkezi idaresi madenlerin işletilişini iltizama çıkarmış ve ihale yoluna gitmiştir. Osmanlı devleti madenlere dayalı askerî, malî ve toplumsal tedarikte kendi kendine yeterlilik politikası gütmüş ve başarılı olmuştur. Maden çıkarımı ve arıtılmasında olduğu gibi, madenlerin naklinde de dikkatlice davranarak, kara ve denizyolları vasıtasıyla merkeze gönderilmesini sıkı biçimde takip etmiştir. 19.yy’da Anadolu’ya dışarıdan kolaylıkla ve çok ucuz fiyatlarla işlenmiş bakırın getirilmesi Küre’deki bakır madenciliğinin önemini giderek azaltmıştır. İlerleyen yıllarda, gerek sermaye yokluğu, gerekse teknolojinin geliştirilememesi madencilik sektörünün giderek geri kalmasına neden olmuştur.