HFACS yaklaşımı ile ticari havacılıkta insan faktörlerinin sınıflandırılması (2015-2024) bakım odağında bir uygulama
Loading...
Files
Date
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Kastamonu Üniversitesi
DOI
Abstract
Havacılık sektörü, yüksek teknolojiye dayalı yapısına rağmen insan performansının belirleyici olduğu karmaşık ve riskli bir sistemdir. Bu çalışmada, ticari sabit kanatlı hava araçlarında meydana gelen bakım kaynaklı kaza ve ciddi olaylarda insan faktörlerinin rolü HFACS modeli çerçevesinde incelenmiştir. Araştırma, nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntemle yürütülmüştür. Çalışmanın veri kaynağını, 2015–2024 yılları arasında Birleşik Krallık Hava Kazaları Araştırma Kurulu tarafından yayımlanan kaza ve ciddi olay raporları oluşturmaktadır. İncelenen 243 rapor arasından bakım kaynaklı olduğu belirlenen 89 olay araştırmanın örneklemine alınmıştır. Raporlar doküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiş, insan faktörleri HFACS'in dört düzeyli yapısına göre kodlanmış ve elde edilen veriler SPSS programında frekans, yüzde, Ki-kare, Goodman ve Kruskal Lambda katsayısı ve Odds Ratio analizleriyle incelenmiştir. Ayrıca insan tabanlı kodlama sonuçları ile yapay zekâ tabanlı sınıflandırma sonuçları karşılaştırılmıştır. Bulgular, bakım kaynaklı kaza ve ciddi olayların çok katmanlı bir nedensellik yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Emniyetsiz davranışlar düzeyinde yetenek ve karar hataları ile alışılmış ihlaller, ön koşullar düzeyinde teknolojik çevre, ekip kaynak yönetimi ve fiziksel çevre öne çıkmıştır. Emniyetsiz yönetim düzeyinde yetersiz yönetim ve bilinen problemlerin düzeltilmesinde başarısızlık, örgütsel etkiler düzeyinde ise örgütsel süreçler ve kaynak yönetimi belirgin faktörler olarak belirlenmiştir. HFACS seviyeleri arasında anlamlı ilişkilerin bulunması, bakım emniyetinin yalnızca çalışan performansına değil, planlama, gözetim, kaynak yönetimi ve emniyet kültürüne de bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak çalışma, bakım kaynaklı kazaların önlenmesinde insan faktörlerinin sistem yaklaşımıyla değerlendirilmesinin önemini vurgulamakta ve önleyici emniyet stratejilerinin geliştirilmesine katkı sunmaktadır.
Description
Citation
ÖZVEREN, Ö. (2026). HFACS yaklaşımı ile ticari havacılıkta insan faktörlerinin sınıflandırılması (2015-2024) bakım odağında bir uygulama (Tez No. 1020464) [Yüksek lisans tezi, KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ]. Ulusal Tez Merkezi.
Collections
Endorsement
Review
Supplemented By
Referenced By
Google Scholar
Scholar'da Ara ↗ Bu yayında DOI yok — Altmetric/Dimensions/PlumX/BIP! rozetleri DOI gerektirir.
