Ahlaki duyguların toplumsal değişimdeki rolü: marx ve elster

Abstract

Tarihsel ve toplumsal olayların arkasındaki nedenlerin bireylerin arzuları ve istençleri mi yoksa üretim ilişkilerinin gelişerek değişip yeni kurumların ve toplumsal yapıların oluşumunun mu neden olduğu sosyal bilimlerin ve felsefenin tartışma konusudur. Marx üretim ilişkilerinin gelişimin ve toplumsal sınıflar arasındaki çatışmanın toplumsal değişimi meydana getirdiğini açıklayan geniş bir tarih kuramı oluşturmuştur. Marx insana toplumsal değişimde etkin bir rol atfeder. Ama bunu bireysel iradesiyle, öyle arzuladığı için yapmaz. Marx, tarihsel süreç içerisinde üretim araçlarının gelişmesiyle toplumsal yapıların değiştiğini belirtir. Bu çalışmada Marx’ın insanın duygularını, hem kapitalizm eleştirisinde hem de yeni bir toplumsal düzenin inşasında göz ardı etmesine karşı çıkılmaktadır. Marx yaşadığı dönem itibariyle duyguların önemini yeterince vurgulamamıştır. Sosyal bilimler, son elli yılda duyguların da toplumsal dönüşümdeki rollerine yer vermeye başlamıştır. Jon Elster Marksist kuramı duyguları hesaba katmadığı gerekçesiyle eleştirmiş ve duyguları da içerisine alan bir toplum kuramı geliştirmeye çalışmaktadır. Elster, toplumsal süreçleri bireylerin rasyonel olduğu iddia edilen eylemlerinin şekillendirdiğini ama esasen bu eylemlerin gerisinde duyguların olduğunu savunan bir toplum kuramı geliştirmiştir. Bu çalışma Marx'ın bıraktığı yerden Elster’ın toplum kuramıyla devam ederek toplumsal dönüşümler ve duygular arasındaki ilişkiyi açıklamaktadır. Elster’ın kuramından yararlanılarak, toplumsal değişim ve dönüşümleri anlamakta ve kapitalizmi eleştirmekte duyguların oynadığı rol gösterilmeye çalışılmıştır