Duvar resimlerinin korumasında temizlik ve tamamlama müdahalelerinde aşırılık sorunsalı

Abstract

Duvar resimleri, kültürel mirasımız olan ve gelecek kuşaklara özgün biçimde aktarılması için sorumluluğunu taşıdığımız önemli tarihi eserlerdendir. Konservasyonunda genellikle belgeleme, analiz ve sağlamlaştırma işlemlerinden hemen sonraki aşamayı kapsayan temizlik müdahaleleri, özgüne en yakın görünümü elde etmek adına yapılsa da bazı durumlarda yeni ve canlı görünümler ortaya çıkararak tarihi dokusuna zarar verilebilmektedir. Genellikle estetik görünümün ve okunabilirliğin iyileştirilmesi için yapılan müdahaleler (temizlik, tamamlama vb.) özgünlük değerini doğrudan etkileyebilmektedir. Özgünlük; kültür varlığının anlam kazanabilmesi için gereken ve onun gerçekliğini, değerini ve bütünlüğünü kanıtlayan bir özelliktir. Aynı zamanda estetik uygulamalar da eserlerde ikonografik okunabilirlik durumu ve bütüncül yaklaşım açısından önem teşkil eden işlemlerdendir. Ancak bu olumlu düşünceler ile yapılan onarım müdahalelerinin geri dönüşümü çoğu zaman olanaksızdır. Bu nedenle, müdahale öncesi yapılması gereken tüm değerlendirme raporları ve analizler titizlikle incelenerek karar verilmelidir. Temizlik müdahalesi de bu kapsamda özgüne zarar vermeme açısından oldukça hassas ilerlemesi gereken önemli işlemlerdendir. Duvar resimlerinin yüzeyi üzerinde yapılan detaylı inceleme ve analizler ile korunması gereken özgün tabaka veya tabakaların belirlenmesi gerekmektedir. Aksi durumda temizlik amacı ile yapılacak müdahalelerin özgün tabakalara zarar vermesi ya da özgün tabakanın artistik görünümünü değiştirmesi kaçınılmazdır. Estetik görünüm açısından temizliğin önemli etkileri bulunmaktadır. Aynı zamanda okunabilirliğin arttırılmasında da aynı derece öneme sahiptir. Fakat aşırı temizlik müdahalesini değerlendirecek olursak, okunabilirlikte yanıltıcılık etkisi oluşturduğu gibi estetik görünümde ileri seviye yeni ve canlı form ortaya çıkarmaktadır. Tamamlama müdahaleleri de benzer şekilde, estetik veya tarihsel anlamda eserlerin asıl karakterini yeniden ortaya çıkarmaya yönelik bir süreç olarak yapılmaktadır. Ancak bu müdahaleler de eserin özgün dokusunu değiştirebilecek nitelikte olup, dikkatli bir analiz ve titiz bir çalışma gerektirir. Bazı durumlarda eser yüzeyinde bulunan bozulma tabakası olarak kabul edilen ve yüzeyden alınmasına karar verilen katmanlar, eserin günümüze gelene kadar hangi olaylar ile karşı karşıya kaldığı gibi tarihsel olaylar hakkında belge niteliği taşımaktadır. Kısaca, sadece estetik görünüm veya temizlik işleminin tatmin edici yeni ve parlak duruşu için yapılan müdahaleler, uzmanlar tarafından günümüzde hala tartışma konusu olmuştur. Çalışmada, temizlik v müdahalesindeki aşırılık sorunu, değişkenleri ve eser üzerindeki olumsuz etkileri ele alınmıştır.