Ortaokul ve lise öğrencilerinin bazı dini kavramlara ilişkin metaforik algıları (Bartın ili örneği)

Abstract

Bu araştırma ortaokul ve lise öğrencilerinin günlük yaşam ve eğitim-öğretim hayatları içerisinde karşılarına çıkan dini kavramlara ilişkin metaforik algılarını incelemeyi amaçlamakta olup, olgubilim deseninde nitel bir araştırmadır. 2018-2019 eğitim öğretim yılında gerçekleştirilen araştırmanın evrenini ortaokul ve lise öğrencileri oluşturmakta olup, örneklemini tipik durum örnekleme ile belirlenen Bartın ili 1. eğitim bölgesinde yer alan, Bartın İMKB Ortaokulu 5., 6.,7, ve 8. sınıf öğrencileri ile Davut Fırıncı Anadolu Lisesi 9., 10., 11., ve 12. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış anket formu oluşturulmuş, öğrencilerin hedef dini kavramlar olan; din, ahiret, cennet, cehennem, dua, kurban, namaz, oruç, zekat, adalet, merhamet, şükür, vicdan, yalan, peygamber ve Kuran-ı Kerim kavramlarına yönelik metafor geliştirmeleri ve geliştirdikleri metaforların gerekçelerini belirtmeleri istenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Analizden daha sağlıklı sonuçlar alabilmek için katılımcılar zihinsel gelişim dönemleri göz önüne alınarak, 4 katılımcı grubuna ayrılmıştır. Öğrencilerin ilişkilendirdikleri kavramlar ile kategoriler oluşturulmadan önce metafor olarak değerlendirilemeyecek olan soyut kavramlardan oluşan veriler ayrılmış, metaforlara dair oluşturulan kategorilerin sonrasında bu verilere yer verilmiştir. Her bir kavram için çok sayıda kategori oluşturulmuştur. Araştırmada en fazla metafor geliştirilen kavramların sırasıyla; cehennem, cennet ve Kuran-ı Kerim, en az metafor geliştirilen kavramların ise vicdan, merhamet ve şükür gibi hem dini hem de toplumsal ahlaki değerler açısından önemli olan kavramlar olduğu görülmüştür. Sonuç bölümünde elde edilen metaforlara dair bilgiler yorumlar ile beraber verilmiştir. Araştırmanın sonucunda katılımcıların bazı kavramlara ilişkin metafor geliştirmekte zorlandıkları görülmüştür. Öğrencilerin kavramlara ilişkin metafor geliştirememesinin nedeni kavrama dair yanlış bilgiye sahip olmaları veya kavramlara ilişkin bilgilerinin ezbere dayalı olduğu anlaşılmıştır.