Çankırı'da halvetîlik

Abstract

Tasavvufun yaygınlaşması neticesinde meydana gelen tarîkatlar, tesis ettikleri tekkeler, vakıflar, zâviyeler, medreseler, imarethaneler gibi yapılarla halkın maddî ve manevî eğitimlerinde aktif rol oynamışlardır. Bu tarîkatlardan biri de Halvetiyye tarîkatıdır. Halvetiyye tarîkatı, kurucu olarak Ömer el-Halvetî’ye (ö.800/1397-1398) nispet edilen, her sınıf ve zümreden insana hitap eden İslâm dünyasının en yaygın tarîkatlarından biridir. Bu tarîkat, pek çok şûbe ve kola ayrılması aynı zamanda tekke adedi yönünden diğer tarîkatlardan fazla olmasından dolayı “tarîkat fabrikası” olarak nitelendirilmiş ve İslâm dünyasında ve Anadolu’nun her şehrinde bıraktıkları manevi miraslar ile toplumları etkilemiştir. Anadolu’nun bir şehri olan Çankırı’da dini ve tasavvufi yaşam oldukça eskiye dayanmaktadır. Bu şehir, inanç ve kültür bakımından merkezi konumda olmuştur. Bu şehirde pek çok sûfî yetişmiş ve bu şahıslar da düşünce ve eylemleriyle toplumda etkili olmuşlardır. Çankırı bölgesinde hayat sürmüş veya bu bölgeyi etkilemiş Halvetî büyüklerini ve gönül insanlarını araştırmak ve incelemek bu tezin ana gayesini oluşturmaktadır. Bu gayeye uygun olarak Halvetiyye tarîkatının genel özellikleri ve Çankırı özelinde başlangıç tarihinden günümüze kadar seyri, öncüleri ve tekkeleri bu araştırmada ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çankırı özelinde Halvetiyye tarîkatı, meşhur Halvetiyye şeyhleri, Halvetiyye dergâhları ve Halvetiyye’nin Çankırı’daki etkileri gibi konular çalışmanın ana yapısını oluşturmaktadır. Bu eser bir giriş ile iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Halvetiyye tarîkatının karakteristik özellikleri ve tarihî gelişimi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise Çankırı özelinde Halvetiyye konusu işlenmiştir.