Türkiye Cumhuriyeti’nde Zeytin ve Zeytinyağı Üretimi ile Ticareti Üzerine Tarihsel Bir Bakış (1923-1960)

Abstract

Cumhuriyetin
 ilk yıllarından 1950’ye kadar olan dönemde Türkiye’de zeytin ve zeytinyağı
 üretimi ve ticareti ile bunun ekonomiye olan yansımaları makalenin konusunu
 teşkil etmektedir. Çalışma, Cumhuriyetin
 ilk döneminde zeytin ve zeytinyağı üretimi ile ihracatı (1923-1950);  Demokrat Parti (DP) Döneminde Türkiye’de zeytin ve
 zeytinyağı alanında yaşanan gelişmeler (1950-1960) ile sınırlandırılarak iki
 dönem halinde ele alınmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nde zeytin ve zeytinyağı üretimi
 ve ticaretinin ekonomiye olan yansımaları sayısal veriler ışığında
 değerlendirilmiştir. Çalışmanın kaynak materyalini, Başkanlık Cumhuriyet Arşivi
 Belgeleri, resmi yayınlardan; Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Zabıt
 Ceridesi, kanunlar ve tutanak dergileri, Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazetesi ve
 dönemin süreli yayınları arasında bulunan tarım ve ekonomi dergilerinin
 makaleleri oluşturmaktadır. Konu incelenirken, dönemin Türkiye’si ile dünyanın zeytin
 ve zeytinyağı alanında yaşanan gelişmeleri göz önüne alınarak gerekli
 değerlendirilmeler yapılmıştır. Çalışmada elde edilen sonuç şudur: Cumhuriyetin
 ilanıyla birlikte zeytin üretimi ve ihracatına önem verilmiş, 1528 ve 3573
 sayılı kanunların yürürlüğe girmesiyle Türkiye’de zeytinciliğin geliştirilmesi
 yönünde önemli adımlar atılmıştır. Ancak 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ve II.
 Dünya Savaşı koşulları zeytin ve zeytinyağcılığı sekteye uğratmıştır. DP
 döneminde ise zeytin üreticisini daha bilinçli hale getirmek için kurslar
 düzenlenerek, usta ve çırak yetiştirilip parasız aşı kalemi verilmiştir.
 Dahası, yabani zeytin alanlarının tespiti, parselâjı, dağıtımı ve tescil işleri
 yürütülmüş, zeytinlere musallat olan haşerelerle mücadele edilmiştir. Bu çalışmalar
 neticesinde zeytin ve zeytinyağı üretimi ve ihracatı artırılarak milli
 ekonomiye önemli katkılar sağlanmıştır.