Menâkıbu’l-Cevâhir: Söz ve yazı bağlamında bir inceleme

Abstract

Bu çalışmada Yahya bin Bahşi’nin Menâkıbu’l-Cevâhir adlı eserinin iki nüshası sözlü ve yazılı kültür bağlamında incelenmiştir. Menakıpnameler, sözlü kültür ürünü olan menkıbelerin bir araya getirilerek yazıya geçirilmesiyle oluşan metinlerdir. Bu noktadan hareketle el yazması dönemin ürünlerinden olan Menâkıbu’l-Cevâhir’in seçilen iki nüshasında, el yazması bir metinde sözlü icranın etkisi olup olmadığını, sözlü gelenekte şekillenen menkıbelerin yazı bağlamında ne gibi özellikler kazandığını belirlemek tezin amacıdır. Böylece seçilen metinlerle sınırlı olmak üzere sözden yazıya geçirilen anlatılarda bağlam farklılığının metindeki etkisini görmek hedeflenmiştir. Bu çalışmanın, Türk anlatı geleneğinde sözden yazıya geçiş sürecini anlamaya katkı sağlaması beklenmektedir. Çalışma “Giriş” ve altı bölümden oluşmaktadır. “Giriş” bölümünde sözlü ve yazılı kültür ortamları ile menakıbnameler hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde tezin yöntemi açıklanmıştır. Üçüncü bölümde Emir Sultan, Yahya bin Bahşi ve Menâkıbu’l-Cevâhir nüshaları ile ilgili bilgi verilmiştir. “Söz ve Yazı Bağlamında Menâkıbu’l Cevâhir’in Hacı Selim Ağa Kütüphanesi Kemankeş Bölümü No. 410/1’de Kayıtlı Nüshası” adlı bölümde verilen nüshadaki sözlü ve yazılı bağlam unsurları tespit edilmiştir. Tezin konusu olan ikinci nüshadaki sözlü ve yazılı bağlam unsurları ise “Söz ve Yazı Bağlamında Menâkıbu’l Cevâhir’in İBB Atatürk Kitaplığı Osman Ergin Yazmaları Bölümü No. Oe_Yz_0639/01’de Kayıtlı Nüshası” bölümünde verilmiştir. Tespit edilen bu unsurların karşılaştırması, “İncelenen Nüshaların Karşılaştırılması” bölümünde yapılmıştır. Çalışma, “Sonuç” ve “Kaynakça” bölümlerinin eklenmesiyle tamamlanmıştır. Bu çalışmada el yazması ürünü olan Menâkıbu’l-Cevâhir’de yazılı kültürün bağlam özelliklerinin yanı sıra sözlü kültürün bağlam özelliklerinin de devam ettiği görülmüştür. İki nüsha incelendikten sonra yapılan karşılaştırmada anlatım farklılıkları ortaya konmuştur