TÜRK-İSLÂM DÖNEMİNDE HÜKÜMDARLARIN VASIFLARINI ELE ALAN SİYASETNAMELER (X-XV. YÜZYILLAR)

Abstract

Siyasetnameler esas konu olarak devlet yönetimini ele aldığına ve özellikle ilk ve orta çağlarda iktidarı ve siyasal otoriteyi elinde bulunduranlar hükümdarlar olduğuna göre, daha ziyade hükümdarlar için kaleme alınmış eserlerdir. Hemen her siyasetnamede hükümdarlarda bulunması gereken nitelik ve özellikler, devlet yönetiminin ve saltanatın şartları ve esasları bir biri ardınca sıralanır ve tartışılır. Devrin zihniyeti, anlayış ve inanca göre en ideal en uygun ahlaki, sosyal ve siyasal organizasyonun nasıl olması gerektiğini bu amaçlara hangi yollardan ulaşabileceği gösterilmeye çalışılır. Siyasetnameler halk ile hükümdar arasında bir köprü vazifesi görmektedir. Hükümdara görevlerini hatırlatma ve ona nasihatler verip yol gösterme ihtiyacına cevaben meydana gelmişlerdir. X. yüzyıldan itibaren dönemin sorunlarına cevaben veya bizatihi hükümdara yönelik yazılan siyasetnameler günümüzde ayrı ayrı değerlendirilme fırsatı bulabilmiştir. İlgili dönem içerisinde Türk-İslâm medeniyetinin mahsulü olan siyasetnameler tek bir çerçevede değerlendirilip, genel olarak bir hükümdarda bulunması gereken vasıflar incelenmiş, verilen tarih aralığındaki değişimler belirlenmiştir. Siyasetnameler incelenirken İslâmiyet’in Türk kavmi içindeki zuhuru ve X-XV. yüzyıllardaki Türk devletlerinin durumlarına da değinilmiştir.