Ortaöğretim biyoloji ders kitaplarının üst düzey düşünme becerileri açısından incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı ortaöğretim biyoloji ders kitaplarının üst düzey düşünme becerileri açısından incelenmesidir. Bu doğrultuda Milli Eğitim Bakanlığı Yayınlarına ait 9. ve 10. sınıf biyoloji ders kitapları analitik düşünme becerisi, eleştirel düşünme becerisi ve yaratıcı düşünme becerisi açısından incelenmiştir. Araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Ders kitapları içerisinde yer alan konuya başlarken, kontrol noktası, tema ölçme değerlendirme ve etkinlik kısımlarından elde edilen açık uçlu sorular ve öğrenciyi etkin kılan ifadeler analiz birimleri olarak kullanılmıştır. Analiz birimleri düşünme becerilerine yönelik geliştirilen rubrikler kullanılarak betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Analizler sonucunda elde edilen bulgular ders kitaplarında düşünme becerilerinin dengeli bir şekilde dağılmadığını göstermektedir. Analitik düşünme becerisinin nicel olarak daha baskın olduğu; eleştirel düşünmenin özellikle üst düzey boyutlarının ve yaratıcı düşünmenin özgünlük boyutunun ise sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Özellikle kaynak güvenirliği, kanıt kullanma, düşünceyi savunma ve özgün fikir üretme gibi becerilerin ders kitaplarında yeterince temsil edilmemesi öğrencilerin bilimsel okuryazarlık ve üst düzey düşünme becerilerinin bütüncül gelişimini sınırlayabilecek bir durum ortaya koymaktadır. Bu bağlamda ders kitaplarının hazırlanması sürecinde üst düzey düşünme becerilerine yönelik içeriklerin daha dengeli dağılımına dikkat edilmesi ve ilerleyen süreçlerde diğer sınıf düzeyleri için de biyoloji ders kitaplarının incelenmesi kitapların yeterliklerini artırmayı sağlayacaktır.