<link rel="stylesheet" href="styles.f3b1fba60ec7970c.css">

Radî el-Esterâbâdî'de dilbilimsel çözümleme düzeyleri

Loading...
Thumbnail Image

Date

Journal Title

Journal ISSN

Volume Title

Publisher

Kastamonu Üniversitesi

DOI

Abstract

Delâlet, erken dönemlerden itibaren dil, mantık ve fıkıh usulü ilimlerine dair eserlerde ele alınan bir kavram olmuştur. Dilbilim özelinde; lafzın mana ile ilişkisi bakımından incelenen delâlet kavramı, tarihsel süreçte dilbilimciler tarafından; sesin, morfolojik yapının ve söz diziminin anlamla olan ilişkisi bağlamında ele alınmıştır. Bu çalışmada, Hicri 7. yüzyıl dilbilim, mantık ve kelâm âlimi Radiyyüddîn el-Esterâbâdî'nin (ö. 688/1289), İbnü'l-Hâcib'in (ö. 646/1249) sarf ve nahiv alanlarına dair telif ettiği iki eser olan eş-Şâfiye ve el-Kâfiye üzerine kaleme aldığı eserleri olan Şerhu'ş-Şâfiye ve Şerhu'r-Radî ale'l-Kâfiye eserlerinde delâlete ilişkin görüş ve bakış açısı; dil bilimsel çözümleme düzeylerinden sarfî delâlet ve nahvî delâlet düzeylerinde incelenmiştir. Söz konusu görüşler incelenirken, Radî'nin terim üretme ve kullanma noktasındaki özgün yönleri tespit edilmiş; ilgili konularda modern dil bilimsel yönelim ve teorilere de değinilerek aralarında ilişki kurulmuştur. Bunlara ilaveten, Radî'nin eserlerinde üzerinde sıklıkla durduğu ve vurguladığı tanım, istihfâf ilkesi gibi konulara dair bakış açısı da aktarılmaya çalışılmıştır. Çalışma, teorik ve kavramsal düzeyde gerçekleştirilmiş ve konular betimleyici ve karşılaştırmalı yaklaşımla ele alınmıştır. Tezde, delâlet ve vaz' kavramlarına ilişkin genel açıklamaların ardından, Radî'nin bu meselelere temas eden görüşleri incelenmiştir. Ardından morfoloji ve sözdizimi düzeylerinde anlam ve delâletle ilişkili görüşleri sistematik biçimde incelenmiş ve ilgili yerlerde diğer dilbilimcilerin eserlerinden de istifade edilmesi suretiyle açıklanmıştır. Sonuç olarak Radî'nin sarfî delâlet düzeyinde "cüz" ve "lafza" olarak ifade ettiği birimler, terim üretme ve kullanma noktasında özgün bir yaklaşım geliştirdiğini göstermekte; nahvî düzeyde de gerek modern dönemde derin yapı-yüzey yapı olarak isimlendirilen zâhir-mahal ikiliği ile ilgili yaptığı çözümlemeler gerekse mana üzerine haml olgusuna dair ifadeleri, geniş anlamıyla nahiv ilminin temel bir özelliği olan soyut düşünce ve soyutlama becerisini göstermesi bakımından önem arz etmektedir. Radî'nin i'rab-anlam ilişkisi ve karîne-anlam ilişkisi gibi konuları detaylı bir biçimde ele alırken, bazı meselelerin tahlilinde fâideyi önceleyen bir yaklaşımda olması da ayrıca dikkat çeken bir husus olarak ortaya çıkmaktadır.

Description

Citation

ÜNLÜ, A. S. (2026). Radî el-Esterâbâdî'de dilbilimsel çözümleme düzeyleri (Tez No. 1030945) [Yüksek lisans tezi, KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ]. Ulusal Tez Merkezi.

Collections

Endorsement

Review

Supplemented By

Referenced By

Google Scholar
Scholar'da Ara ↗
Bu yayında DOI yok — Altmetric/Dimensions/PlumX/BIP! rozetleri DOI gerektirir.