Şeyhülislam şairlerin divanlarında din adamı kimliği

Abstract

Osmanlı Devleti küçük bir beylikten üç kıtaya hükmeden koca bir imparatorluğa dönüşmüş bünyesinde pek çok başarılara yer vermiştir. Osmanlı Devleti’nin siyasi ve kültürel etkileşimi yüzyıllara gore edebiyat’ımıza da sirayet etmiştir. Divan edebiyatı yetiştirdiği sanatçılarla özgün bir hale bürünmüş, zamanla toplumun vazgeçilmezleri arasına girmiştir. Osmanlı Devleti şiiri ve şairi seven bir toplumdur. Pek çok padişah ve şehzade şiir yazmış, sanatla ilgilenmiş sanatçıları korumuş ve desteklemiştir. Divan edebiyatı toplumun her kesiminden insanın bulunduğu, bürokrasiden zanaatkarlara, devlet adamlarından ümmi okuma yazma bilmeyen insanlara kadar geniş bir kitleye ulaşmıştır. Toplumun her kesiminden insanın yer aldığı edebiyat’ımızda pek çok insan şiirle ilgilenmiş ve her yaptıklarını sanatlarıyla ifade etmeye çalışmışlardır. Osmanlı Devleti’nde meşihât makamına 129 adet şeyhülislam tayin edilmiştir. Bu şeyhülislamlar’ın kimi azledilmiş, kimi ölüm sebebiyle bu makamdan ayrılmıştır. Özellikle XVII-XVIII. yüzyılın siyasi karmaşası şeyhülislamları da yakından ilgilendirmiş sürekli görev değişiklikleri meydana gelmiştir. Kişisel çıkarlar uğruna azledilmiş bir şeyhülislam’ın defalarca bu makama getirildiğine de rastlanılmıştır. Şeyhülislamlar’ın aile yapısı, yetiştiği dönem ve soyal yapı incelenmiştir. Tüm bu vi etkenler şiirlerine nasıl yansımış, dini görevi şiirlerine ne ölçüde yansıtılmış bu düşüncelerin üzerinde durulmuştur. Divanlarda şeyhülislamlar’ın dini kavramlara, tasavvufi düşüncelere ne ölçü de yer verdikleri incelenmiştir. Bu çalışmada Osmanlı bürokrasisinin en önemli konumunda bulunan şeyhülislamlar’ın şair yönlerine ve şiirlerine yer verilmiştir. Osmanlı Devleti’nin kuruluştan yıkılışına kadar pek çok şeyhülislamı olmuştur. Bu çalışmada divanı olan şeyhülislamlar’ın hayatları, edebi kişilikleri ve eserleri incelenmiş, din adamı kimliğinin şiir dünyalarına nasıl sirayet ettiği araştırılmıştır