Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevresel duyuş ve davranışlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin çevresel duyuş ve davranışlarını çeşitli değişkenler (Cinsiyet, Mesleki kıdem, doğup büyüdüğü yerleşim yeri, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, çevre konusunda bilgi edindikleri kaynaklar, çevreyle ilgili sivil toplum kuruluşuna üyelik durumu) açısından incelemektir. Araştırma tarama (survey) modelinde tasarlanmış betimsel bir çalışmadır. Araştırma, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Ağrı ili sınırları içerisinde devlet ortaokullarında görev yapan 81 Sosyal Bilgiler öğretmeni ile yürütülmüştür. Araştırmada olasılık temelli örnekleme yöntemlerinden “basit seçkisiz” örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışmaya katılımda gönüllülük esası dikkate alınmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Sontay, Gökdere, Usta (2015) tarafından geliştirilen çevre okuryazarlık ölçeği kullanılmıştır. Sosyal bilgiler öğretmenlerinden elde edilen veriler nicel istatistik programı kullanılarak analiz edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevresel duyuş ve davranışları, Çevre okuryazarlık ölçeğinin farklı iki boyutunda (Çevreye Yönelik Duyuşsal Eğilimler ve Çevresel Davranış Testi) incelenmiş; elde edilen bulgular sonucunda Cinsiyet, Mesleki Kıdem, Doğup Büyüdüğü Yerleşim Yeri, Anne Eğitim Durumu, Baba Eğitim Durumu değişkenlerine göre verilerin istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılaşmaya yol açmadığı görülmüştür. Öte yandan “Çevre Konusunda Bilgi Edinilen Kaynak” değişkeni Çevreye Yönelik Duyuşsal Eğilimler ölçeğinde istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılaşmaya yol açtığı ve bunun “Hepsinden” (Aile, Kitle İletişim Araçları, Akademik Yayınlar) öğrenenler lehine olduğu görülmüştür. Çevresel Davranış Testi Ölçeği açısından ise istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılaşmanın olmadığı görülmüştür. Bununla birlikte Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin Çevreye Yönelik Duyuşsal Eğilimler ve Çevresel Davranış Testi ölçeklerinden elde edilen bulguları “Çevreyle İlgili Sivil Toplum Kuruluşuna Üyelik Durumu” değişkeni açısından incelenmiş ve elde edilen bulgulara göre öğretmenlerin ortalama puanlarının Çevreye Yönelik Duyuşsal Eğilimler” ölçeğinde istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılaşmaya yol açtığı ve bu farklılaşmanın sivil toplum kuruluşlarına üye olan öğretmenler ile üye olmayanlar arasında, üye olan öğretmenler lehine olduğu görülürken; “Çevresel Davranış Testi” açısından ise istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılaşmanın olmadığı görülmüştür. Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin çevreye yönelik duyuşsal eğilimleri ile çevresel davranış durumları arasında bir ilişki olup olmadığını tespit edebilmek için basit doğrusal korelasyon (Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı) hesaplaması yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre ilişkinin pozitif yönde ve anlamlı olduğu saptanmıştır.