Allium ilgazense Özhatay ın ekolojik, fenolojik ve morfolojik özellikleri

Abstract

Bu çalışmada, ilk defa 1983 yılında Ilgaz dağlarından toplanmış ve 1986 yılında bilim dünyasına tanıtılmış, lokal endemik, yabani bir geofit türü olan Allium ilgazense’nin, morfolojik, fenolojik ve ekolojik özellikleri belirlenmiş ve korunması ile ilgili önerilerde bulunulmuştur. Türün doğal olarak yetiştiği üç farklı lokalitede yapılan arazi çalışmaları sonucunda, A. ilgazense’nin polimorfik bir tür olduğu ve hemen tüm kantitatif karakterlerinde önemli varyasyonlar gösterdiği saptanmıştır. Pedisel boyu, lateral kuspların boyu, iç filamentlerin eni ve ovaryum eni karakterlerinin ekolojik koşullardan çok az etkilendiği, buna karşın, ölçülen diğer karakterlerin populasyonlar arasında bariz farklılıklar gösterdiği ortaya çıkmıştır. Elde edilen morfolojik verilere göre, A. ilgazense ile ona yakın türlerin (A. jubatum ve A. heldreichii) diagnostik karakterleri; çiçek rengi, iç ve dış periant segmentlerinin şekli ve tüy durumu, spata valvlerinin şekli, stamenlerinin periantı geçmesi ya da içinde kalması ve anterlerin rengi olarak belirlenmiştir. Yapılan fenoloji gözlemleri sonucu, çiçeklenme, meyvelenme ve tohum bağlama özelliklerinin, türün yayılış gösterdiği lokalitelerdeki, sıcaklık değişimlerinden orantılı bir şekilde etkilendiği saptanmıştır. Ayrıca A. ilgazense’nin doğal populasyonlarının korunabilmesi amacıyla, türe yönelik tehdit faktörleri belirlenmiş ve IUCN kriterleri açısından da değerlendirilerek, yeni bir tehlike kategorisi (EN, Endangered) önerilmiştir.