Kitâbü'r-Rûh adlı eseri bağlamında İbn Kayyim el-Cevziyye'nin Kelâmî meseleleri hadislerle izahı

Abstract

Bu çalışmada İbn Kayyim el-Cevziyye'nin hayatı, ilmî kişiliği ve özellikle Kitâbü'r-Rûh adlı eseri çerçevesinde rûh ve nefs konularına yaklaşımı incelenmiştir. Çalışmada, rûh ve nefs meseleleri hadisler ve rivayetler ışığında ele alınarak İbn Kayyim'in bu konulara dair görüşlerinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Tez çalışmamız bir giriş, beş ana bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümde İbn Kayyim el-Cevziyye'nin yaşadığı döneme temas edilmiş, hayatı, ilmî şahsiyeti, hocaları, talebeleri ve eserleri detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Dördüncü bölümde Kitâbü'r-Rûh adlı eser tanıtılmış, eserin muhtevası, İbn Kayyim'e aidiyeti ve rûh ile nefs kavramlarının genel çerçevesi üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda rûh ve nefs kavramlarının İslâm düşüncesindeki yeri, farklı inanç ve düşünce sistemlerindeki karşılıkları ve İbn Kayyim'in bu konulara yaklaşımı incelenmiştir. Ayrıca Kur'ân ve hadislerde rûh kavramının farklı kullanımları ile nefsin mertebeleri ele alınmıştır. Beşinci bölümde ise Kitâbü'r-Rûh çerçevesinde rûhun yaratılışı ve rûh–beden ilişkisi incelenmiştir. Bu bölümde rûhun yaratılmış olup olmadığına dair görüşler, rûhun ve bedenin yaratılış sırasına dair tartışmalar ve İbn Kayyim'in bu konulara verdiği cevaplar ele alınmıştır. Bunun yanı sıra rüya ve berzah âleminde rûh–beden ilişkisi, rûhların buluşması, kabir hayatı ve rûhların dirilerle irtibatı gibi meseleler değerlendirilmiş, son olarak rûhun ölümü meselesi incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışma boyunca elde edilen bulgular değerlendirilmiş ve İbn Kayyim'in rûh ve nefs konularını hadisler merkezinde ele alarak bütüncül bir yaklaşım ortaya koyduğu sonucuna ulaşılmıştır.