2024 hayat bilgisi dersi öğretim programının sınıf öğretmenlerinin görüşlerine göre değerlendirilmesi

Abstract

Eğitim programları, birey ve toplumun değişen ihtiyaçları doğrultusunda sürekli bir gelişim döngüsü içerisindedir. Bu araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı itibariyle uygulanmaya başlanan Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programının etkililiğini, uygulayıcı konumundaki sınıf öğretmenlerinin görüşlerine dayanarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Kastamonu ilindeki sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel olarak alt, orta ve üst düzeyde olan devlet okulları, merkeze bağlı köy okulları ve özel ilkokullarda görev yapan 2024-2025 Hayat Bilgisi Öğretim Programını ilk defa uygulayan 76 birinci sınıf öğretmeni oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "2024 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı Değerlendirme Anketi" ve "Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde; nicel verilerde yüksek çıkan memnuniyet oranlarının, nitel görüşmelerde farklılaştığı görülmüştür. Araştırma sonucunda 2024 Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programının Türk Millî Eğitim Sisteminin genel amaçlarıyla uyumlu olduğu belirtilmiştir. Hizmet içi eğitimlerin anlatma yöntemiyle sınırlı kaldığı, uygulama örneklerinin yetersizliği ve eğitici uzmanlığı eksikliği nedeniyle beklentileri karşılamadığı belirlenmiştir. Öğrenme çıktılarının öğrenme alanları ile uyumlu, birbirinin ön koşulu olacak şekilde aşamalı ilerlediği, öğrencinin bütüncül gelişimine katkı sağladığı belirlenmiştir. Fakat üst düzey düşünme becerilerinin kazandırılmasında program genel anlamda yetersiz bulunmuştur. İçerik çerçevesinin öğrenme çıktıları ile birbirini destekler nitelikte ve içerikte yer alan bilgilerin günlük hayatla ilişkili olduğu belirtilmiştir. Bunun yanında içerikte verilen konuların ağırlığının eşit olmadığı ifade edilmiştir. İçerik çerçevesine ek olarak yeni eklenen "bilim, teknoloji ve sanat" alanındaki STEAM (Fen, Teknoloji, Mühendislik, Sanat ve Matematik) etkinliklerinin ise psikomotor beceriye yöneldiği için birinci sınıf öğrencilerinin hazırbulunuşluk düzeyi ile uyumlu olmadığı ifade edilmiştir. Öğretme-öğrenme sürecinde programın öğrenci merkezli yapısına rağmen kalabalık sınıf mevcutları, materyal eksikliği ve dijital içeriklerin pedagojik yetersizliği nedeniyle derslerin tekdüzeleştiği belirtilmiştir. Bunun yanında birinci sınıflarda okuma-yazma yoğunluğu sebebiyle ders saatinin yetersiz kaldığı belirtilmiştir. Ölçme-değerlendirme boyutu incelendiğinde öğrenme kanıtlarının somut, gözlemlenebilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda öğretmen görüşlerine göre öğrenme çıktılarının nasıl değerlendirileceğinin belirtildiği ifade edilse de ölçme değerlendirme de benimsenen süreç odaklı yaklaşımın yoğun iş yükü ve kâğıt israfına yol açtığı saptanmıştır. Erdem-değer-eylem çerçevesine ulaşmada, toplum bilincine sahip bireyler yetiştirmede ve sosyal duygusal öğrenme becerilerinin kazandırılmasında program faydalı görülse de tek başına yeterli olmayacağı aile desteğinin çok önemli olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, öğretmenlerin programın sunduğu "farklılaştırma" stratejisini teoride güçlü bulmalarına rağmen akran zorbalığı endişesi ve fiziksel yetersizlikler nedeniyle uygulayamadıklarını belirtmişlerdir. Okuryazarlık becerilerinin içerik, etkinlik ve materyal yetersizliğinden dolayı yeterince kazandırılmadığını düşündükleri ifade edilmiştir. Programın kılavuzluk sağlaması konusunda ise öğretmenler öğretim programının yoğun olmasından dolayı asıl kılavuzun sade ve anlaşılır yapısı ile ders kitabı olduğunu ifade etmişlerdir. Bu bulgular ışığında, 2024 Hayat Bilgisi Programı'nın güçlü bir felsefeye sahip olduğu ancak fiziksel, teknik ve aile ile iş birliğinin sınırlı olması nedeniyle uygulama aksaklıkları yaşandığı saptanmıştır. Bu doğrultuda; hizmet içi eğitimlerin atölye temelli yapılandırılması, ders kitaplarının somutlaştırılması, EBA entegreli dijital değerlendirme araçlarının geliştirilmesi ve öğretmenlerin program okuryazarlığı düzeylerinin artırılması önerilmektedir.