Temettu'at defterlerine göre Taşköprü kazasının sosyo-ekonomik yapısı (h.1260-1261 m.1844-1845)

Abstract

Osmanlı Devleti’nde XIX. yüzyıl, ıslâhatların yapıldığı bir dönem olmuştur. Tanzimat’ın ilânından sonra malî alanda çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Bunların en önemlilerinden biri, vergi alanında olmuştur. Değişik adlarla alınan vergiler basitleştirilerek Temettu‘ Vergisi adı altında tahsil edilmeye başlanmıştır. Halkın emlâk, arâzi ve kazançlarının tespiti için temettu‘at sayımları yapılmış ve bu sayımlar defterlere kaydedilmiştir. Temettu‘at Defterleri adı verilen bu belgeler, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunmaktadır. Temettu‘at Defterleri ait olduğu bölgenin sosyo-ekonomik v.b birçok özellikleri hakkında önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Bu çalışmada Taşköprü Kazası Mahallelerine ait 7 adet Temettu‘at Defteri ana kaynak olarak kullanılmıştır. Çalışmamızda bu kaynaklardan hareketle ilk olarak, Temettu‘at Defterinin tutulduğu 1844-1845 tarihlerinde ki Taşköprü’nün idari yapısı ve nüfusu ele alınmıştır. Daha sonra Temettu‘at Defterlerinin vermiş olduğu, kazanın sosyal yapısıyla ilgili önemli bilgilerden olan kişi, aile isimleri; lâkap ve ünvânlar değerlendirilmiştir. Toplum hayatında önemli yere sahip olan sosyal yapılar ve müesseseler tespit edilmiş, bunlarla ilgili Temettu‘at Defterlerinde geçen bilgiler verilmiştir. Temettu‘at Defterleri ekonomik yapı ile ilgili de önemli bilgiler vermektedir. Bizde Taşköprü Temettu‘at Defterlerinin bu alanda verdiği bilgilerden hareketle değerlendirmelerde bulunduk. Son olarak da Taşköprü Mahalleleri Temettu‘at Defterlerinin tablolaştırılmış transkripti verilmiştir. Tüm bu değerlendirmelerden sonra Kazanın XIX. yüzyıl ortalarındaki sosyal ve ekonomik durumu ortaya çıkmıştır.