<link rel="stylesheet" href="styles.f3b1fba60ec7970c.css">

Türkiye ormanlarının karbon tutma kapasitelerine ait yersel ve zamansal değişimin makine öğrenme yöntemleri ile modellenmesi

dc.contributor.authorGüler, Sümeyye
dc.date.accessioned2026-11-18T08:52:21Z
dc.date.issued2026
dc.description.abstractTürkiye, belirgin iklimsel, topoğrafik ve biyocoğrafik farklılıklar nedeniyle orman karbon dinamiklerinin mekânsal olarak güçlü biçimde değiştiği bir ülkedir. Bu dinamiklerin meşcere düzeyinde ve ulusal ölçekte bütüncül olarak modellenmesi, karbon süreçlerinin güvenilir biçimde ortaya konulması açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Türkiye ormanlarının Karbon Tutma Kapasitesi (KTK) ve Net Ekosistem Üretkenliğindeki (NEÜ) yersel-zamansal değişimi belirlemek amacıyla Orman Genel Müdürlüğü'nün (OGM) vatandaş kullanımına açık coğrafi bilgi sistemi portalından temin edilen 2.446.889 poligon kullanılmıştır. Bu çalışmada poligon, amenajman haritalarında sınırları tanımlanmış meşcere bölme ve bölmeciklerini ifade etmektedir. Bu veriler, MODIS MOD17A3HGF NBÜ ürününün 2000–2023 dönem ortalaması, SRTM sayısal yükseklik modeli ve yüksek çözünürlüklü iklim yüzeyleri ile bütünleştirilmiştir. KTK ve NEÜ ulusal ölçekte meşcere düzeyinde türetilmiş; NEÜ hesaplamasında ekolojik zonlara özgü heterotrofik solunum katsayıları kullanılmıştır. Ayrıca RF, CNN ve TabNet modelleri ortak eğitim-doğrulama bölünmesi üzerinde karşılaştırılmış; silvikültürel progresyon ve iklim senaryoları değerlendirilmiştir. Türkiye ormanlarında KTK değerleri 0,67–32,77 t C ha⁻¹ yıl⁻¹; NEÜ değerleri ise −4,15–30,97 t C ha⁻¹ yıl⁻¹ aralığında değişmiştir. NEÜ temelli sınıflandırmada orman alanlarının %40,54'ü güçlü yutak, %20,85'i orta yutak, %14,73'ü ise karbon kaynağı niteliğindedir. Welch ANOVA sonuçları, KTK varyansının yaklaşık üçte birinin ekolojik zon tarafından açıklandığını göstermiştir (η²ₚ = 0,315). En yüksek KTK Öksin-Kolşik kuşakta, en düşük KTK ise Doğu Anadolu Step ve Doğu Anadolu Yapraklı Orman kuşaklarında belirlenmiştir. Model doğrulama performansı her iki hedef değişken için RF > TabNet > CNN biçiminde sıralanmıştır. RF modeli doğrulama veri setinde KTK için R² = 0,8117 ve RMSE = 1,1085 t C ha⁻¹ yıl⁻¹, NEÜ için ise R² = 0,8087 ve RMSE = 1,0934 t C ha⁻¹ yıl⁻¹ değerlerine ulaşmıştır. Bağıl nem, yağış, sıcaklık ve yükselti en etkili sürücüler olarak öne çıkmıştır. Bulgular, Türkiye ormanlarının karbon dengesinin hidroiklimsel/topo-klimatik koşullar tarafından belirlendiğini, meşcere yapısal özellikleriyle düzenlendiğini ve iklim değişikliği senaryolarına duyarlı olduğunu ortaya koymaktadır.
dc.identifier.citationGÜLER, S. (2026). Türkiye ormanlarının karbon tutma kapasitelerine ait yersel ve zamansal değişimin makine öğrenme yöntemleri ile modellenmesi (Tez No. 1020023) [Doktora tezi, KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ]. Ulusal Tez Merkezi.
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12597/44876
dc.language.isotr
dc.publisherKastamonu Üniversitesi
dc.titleTürkiye ormanlarının karbon tutma kapasitelerine ait yersel ve zamansal değişimin makine öğrenme yöntemleri ile modellenmesi
dc.title.alternativeModeling the spatial and temporal dynamics of carbon sequestration capacity in Türkiye's forests using machine learning methods
dc.typedoctoralThesis

Files

Collections