Kâdî Abdülcabbâr’ın “müteşâbihü’l-kur’an” adlı eserinde dil yönünden istidlalleri

Abstract

Bu çalışma, İslam düşüncesinin büyük isimlerinden biri olan ve kelam ilminde, tüm kitaplarında savunuculuğunu yaptığı Mu’tezile mezhebinin önderi olacak derecede ön plana çıkan Kadı Abdülcebbar’ın dil kullanımlarını ve dile dayalı delillendirmelerini incelemektedir. Bu büyük alim, kelam ilminde derinleşmiş ve bu alanda şöhreti doğuya ve batıya ulaşan benzeri görülmemiş eserler kaleme almıştır. Bu eserlerden birisi de, kelamî mezhebini savunduğu Müteşâbihu’l-Kur’ân adlı kitabıdır. O bu kitabında, dile dayalı, aklî, şer’î ve örfî tüm delilleri toplamış ve fikirlerini ve görüşlerini bu deliller yardımıyla savunmuştur. Bu delillerle, kelamî mezhebinin görüşleriyle uyumlu olması için Kur’ân ayetlerini farklı anlamlara hamletmiştir. Bu çalışma, Kadı Abdülcebbar’ın sarf, nahiv, anlam ve bağlam boyutlarıyla kitabındaki dile dair kullanımlarını ortaya çıkarmayı ve bu kullanımların dil mantığı ve verileriyle uyum içinde olup olmadığını açıklamayı hedeflemektedir. Kadı’nın dile dayalı çıkarım ve delillendirmelerini doğrulamak için dil literatürüne müracaat edilecektir. Bunu yaparkan, Kadı Abdülcebbar’ın dil kuralları hakkındaki görüşlerini ortaya çıkarmaya onun Arap dilcilerinden farklı ve aynı yönde serdettiği görüşlerin tespitine çalışılacaktır