Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkililiği

Abstract

Devletlerin önemli görevlerinden biri vatandaşlarının doğumlarından ölümlerine kadar geçen süreçte yasalar önünde eşit haklara sahip olmalarını sağlamaktır. Bu durum eğitim-öğretim kurumlarına herhangi bir bireysel farklılık gözetmeksizin ve yasalara uygun olarak bireylere eşit eğitim sunma görevini yüklemektedir. Dolayısıyla okullar normal öğrencilere verilen eğitimin niteliği kadar özel eğitime gereksinimi olan öğrencilere verilen eğitimin niteliğinden de sorumludurlar. MEB tarafından yayımlanan eğitim-öğretime ilişkin istatistikler incelendiğinde özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler içerisinde en büyük oranı hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin oluşturduğu dikkati çekmektedir. Öte yandan hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere temel yaşam becerilerinin yanı sıra hak ve sorumluluklarının öğretilmesi de önemli bir konudur. Temel eğitimde hak ve sorumluluklara ilişkin farkındalığın kazandırılması için ise sosyal bilgiler dersine önemli görevler düşmektedir. Bu araştırmanın amacı, hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkililiğini incelemektir. Nicel metodoloji kapsamında tek denekli araştırma yöntemlerinden katılımcılar arası çoklu yoklama modelinin kullanıldığı araştırma 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Karabük’te bir devlet okuluna devam eden, hafif düzeyde zihinsel yetersizlik tanısı almış, ortaokul 5 ve 6. sınıflarda öğrenim gören toplam 3 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Deneysel işlem sürecinde öğrencilere 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nda yer alan, hak ve sorumluluk kavramlarını içeren toplam 10 kazanım için 27 etkinlik uygulanmıştır. Doğrudan öğretim yöntemi ile düzenlenen öğretim oturumları ise haftada 4 gün olmak üzere toplam 144 iş günü sürmüştür. Bir gün içerisinde en az 2, en fazla 3 öğretim oturumu gerçekleştirilmiş ve her oturumun ardından bir yoklama verisi alınmıştır. Öğrencilerden yoklama oturumları esnasında üst üste kararlı veri elde edildikten sonra araştırma sonlandırılmış, izleme ve genelleme oturumlarına geçilmiştir. Araştırmaya ilişkin verilerin toplanmasında ön koşul becerileri belirleme formu, ölçüt bağımlı ölçü aracı, pekiştireç belirleme, veri kayıt ve sosyal geçerlik formlarından yararlanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde betimsel istatistikten yararlanılmış, grafiksel analiz tekniklerinden çizgisel grafik kullanılarak veriler niceliksel olarak yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkili olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda doğrudan öğretim yöntemiyle uygulanan etkinliklerin 3 öğrencinin de hak ve sorumluluk kavramlarını kazanmalarını sağladığını, bireylerde kalıcılığını öğretim tamamlandıktan 1, 2 ve 4 hafta sonra da koruyabildiğini ve farklı kişilere genelleyebildiklerini göstermiştir. Ayrıca öğrencilerin ve velilerinin uygulama sürecine ilişkin görüşlerinin olumlu olduğu ortaya çıkmıştır.