<link rel="stylesheet" href="styles.f3b1fba60ec7970c.css">

BERT ile insan DNA sınıflandırma tahmini

dc.contributor.authorAl Ali Khan, Abdulqader M. Noor Saeed
dc.date.accessioned2026-11-18T10:50:20Z
dc.date.issued2026
dc.description.abstractBu tez kapsamında, insan DNA dizilerinin sınıflandırılması amacıyla Transformer tabanlı BERT modeli kullanılmış ve söz konusu yaklaşımın etkinliği incelenmiştir. DNA dizileri, nükleotitlerin karmaşık dizilimleri, uzun menzilli bağımlılıklar ve biyolojik motiflerden oluşan bir yapıya sahiptir. Bu nedenle veri yapısı oldukça karmaşıktır. Geleneksel makine öğrenmesi yöntemleri, bu karmaşıklığı modellemede yeterli performansı sağlayamamaktadır. Bu doğrultuda, doğal dil işleme alanında başarılı sonuçlar veren BERT modeli, DNA dizilerini bir "biyolojik dil" olarak ele alacak şekilde uyarlanmıştır. Çalışmada, 4380 DNA dizisinden oluşan ve yedi farklı sınıfa ayrılmış bir veri seti kullanılmıştır. DNA dizileri, 3-mer (üçlü nükleotit) temelli parçalara ayrılarak tokenizasyon işlemine tabi tutulmuştur. Tokenizasyon sürecinden geçirilen veriler, özel olarak geliştirilen bir PyTorch veri yükleyici aracılığıyla modele aktarılmıştır. Veri seti; eğitim için %80, doğrulama için %10 ve test için %10 olacak şekilde üç gruba ayrılmıştır. Eğitim sürecinde AdamW optimizasyon algoritması, çapraz entropi kaybı fonksiyonu, öğrenme oranı planlayıcısı ve gradyan kesme yöntemleri kullanılmıştır. Model performansı doğruluk, kesinlik, geri çağırma ve F1-skoru metrikleri ile değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, BERT tabanlı modelin DNA dizilerindeki motifleri ve bağlamsal ilişkileri etkili biçimde öğrendiğini göstermektedir. Özellikle veri setinde daha az temsil edilen sınıflarda yanlış sınıflandırma oranlarının azaldığı gözlemlenmiştir. Ayrıca modelin dikkat mekanizmaları incelendiğinde, biyolojik açıdan anlamlı bölgelere odaklanabildiği belirlenmiştir. Sonuç olarak, BERT tabanlı yaklaşımın DNA sınıflandırma probleminde geleneksel yöntemlerin ötesinde bir performans sunduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular, genomik analizlerde Transformer tabanlı modellerin etkili biçimde kullanılabileceğini göstermekte ve biyoinformatik alanında gerçekleştirilecek yeni araştırmalar için önemli bir temel oluşturmaktadır.
dc.identifier.citationAL ALI KHAN, A. M. S. (2026). BERT ile insan DNA sınıflandırma tahmini (Tez No. 1023617) [Yüksek lisans tezi, KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ]. Ulusal Tez Merkezi.
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12597/44891
dc.language.isotr
dc.publisherKastamonu Üniversitesi
dc.subjectDNA sınıflandırma
dc.subjectBERT
dc.subjectTransformer
dc.subjectderin öğrenme
dc.subjectbiyoinformatik
dc.subjectk-mer tokenizasyon
dc.subjectDNA classification
dc.subjectdeep learning
dc.subjectbioinformatics
dc.subjectkmer tokenization
dc.titleBERT ile insan DNA sınıflandırma tahmini
dc.title.alternativePrediction of human DNA classes with BERT
dc.typemasterThesis

Files

Original bundle

Now showing 1 - 1 of 1
Loading...
Thumbnail Image
Name:
1023617.pdf
Size:
1.75 MB
Format:
Adobe Portable Document Format

Collections