Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi

Abstract

Küresel ölçekte gözlemlenen sıcaklık artışları, yağış rejimlerindeki düzensizlikler ve kuraklık gibi iklim temelli değişimler, çevresel sistemlerin yanı sıra toplumsal ve ekonomik yapılar üzerinde de belirleyici etkiler yaratmaktadır. Bu sürecin merkezinde yer alan iklim sisteminin anlaşılması ve iklim kaynaklı risklere yönelik bilinç geliştirilmesi, iklim okuryazarlığını çağdaş eğitimin temel bileşenlerinden biri konumuna taşımaktadır. Bu araştırma, Türkiye'de NUTS 1 düzeyinde belirlenmiş olan 12 üniversitenin sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programında öğrenim gören öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığı düzeylerini belirlemeyi ve bu düzeylerin çeşitli değişkenler açısından nasıl farklılaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde ilişkisel tarama modeliyle desenlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 akademik yılı bahar döneminde Türkiye'nin farklı bölgelerindeki üniversitelerde öğrenim gören Sosyal Bilgiler Öğretmenliği programlarının 1. ve 4. sınıflarındaki öğrenciler oluşturmaktadır; örneklem cinsiyet, sınıf düzeyi, üniversite dağılımı gibi farklı değişkenler bakımından çeşitlilik göstermektedir. Veri toplama sürecinde öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığı düzeylerini ölçmek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen İklim Okuryazarlığı Davranış- Beceri Ölçeği, iklim okuryazarlığına yönelik Duyuşsal Eğilimler Ölçeği ve İklim Okuryazarlığı Bilgi Testi kullanılmıştır. Katılımcıların demografik özelliklerini belirlemek amacıyla Kişisel Bilgiler Envanteri uygulanmış ve lçeklerin yapı geçerliliğini test etmek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiş; analizler AMOS 24 paket programı kullanılarak yapılmıştır. Elde edilen veriler, betimsel istatistikler ve ilişkisel çözümleme yöntemleriyle değerlendirilmiş; iklim okuryazarlığı düzeylerinin cinsiyet, sınıf düzeyi ve yaş gibi değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular, öğretmen adaylarının iklim okuryazarlığının davranış-beceri, duyuşsal eğilimler ve bilgi boyutları bakımından çok boyutlu, bağlama duyarlı ve gelişimsel bir yapı sergilediğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, öğretmen eğitimi bağlamında iklim okuryazarlığının mevcut durumuna ilişkin sistematik bir çerçeve sunmaktadır.