KADI AHMED GAFFÂRÎ’NİN TÂRÎH-İ CİHÂN-ÂRÂ İSİMLİ ESERİNDE TÜRK HANEDANLARI (OSMANLILAR, KARAKOYUNLULAR, AKKOYUNLULAR, SAFEVÎLER)

Abstract

Türk tarihi içinde önemli yere sahip olan Osmanlı, Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Safevî devletlerine dair pek çok kaynaklar bulunmaktadır. Bu kitaplarların her biri tarihimizin aydınlatılması açısından ehemmiyyeti haizdir. XVI. yüzyıl Safevî tarihçilerinden Kadı Ahmed Gaffârî’nin Târîh-i Cihân-ârâ adlı eseri şimdiye kadar günümüz Türkçesine tercüme edilmemiştir. Çalışmamızda bu kaynaktan yola çıkılarak, yukarıda isimlerini andığımız dört büyük Türk devletlerinin tarihine ilişkin bilgiler verilmiştir. Amacımız Târîh-i Cihân-ârâ eserinin ilgili kısımlarını Farsçadan Türkçeye çevirip değerlendirmek ve Türk tarihine yeni bir ana kaynak kazandırmaktır.

Gaffârî, Târîh-i Cihân-ârâ isimli eserini Şah Tahmasb’a ithaf etmiştir. Türk tarihi açısından değerli bir eser olarak kabul edilmektedir. Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, Şah Tahmasb dönemi (1524-1576) Safevî tarihçiliğini ve Kadı Ahmed Gaffârî’nin Târîh-i Cihân-ârâ isimli eserinin incelenmesini ele almaktadır. Bu bölümde Şah Tahmasb devrindeki Safevî tarihçlilerinin çoğunun devlet görevinde bulundukları için gerçekleşen olaylara bizzat kendileri şahit oldukları tespit edilmiş ve bu bakımdan onların eserlerinin söz konusu dönemin ana kaynakları olarak önemine değinilmiştir. İkinci bölümde Kadı Ahmed Gaffârî’nin Târîh-i Cihân-Ârâ isimli eserinin Farsçadan günümüz Türkçesine tercüme ettik. Sonuç kısmında eseri değerlendirerek, daha önceki tarihî kitaplarda yer almayan bilgileri ele alıp çalışmamıza ekledik.