Devletçilikten Özelleştirmeye Kastamonu’da Bir “Milli Fabrika”: Taşköprü Kendir Sanayi Müessesesi

Abstract

Taşköprü Kendir Sanayi Müessesesi Sümerbank tarafından 1947 yılında Kastamonu’nun Taşköprü ilçesinde kurulmuştur. Devletçilik politikasının son dönemlerinde faaliyete geçen ve 1990'ların ikinci yarısına dek varlığını sürdüren müessesenin, hem yerel ölçekte katkıları hem Türkiye emek tarihi açısından kazandırdıkları önemlidir. Küçük ölçekli bir fabrika olan kuruluş, bölgenin iktisadi ve toplumsal dokusunu canlandırıcı niteliğiyle birlikte Türkiye’nin sermaye birikimindeki yeri açısından da önemlidir. Çalışma dâhilinde geçimlik tarımsal faaliyetle yaşamını sürdüren köylünün sanayi işçisine dönüşümü ile tarım sanayinin gelişimi ortaya koyulmuştur. Taşköprü Kendir Sanayi Müessesesinin somutluğunda, müessese çalışanlarının yaşamlarını ve üretim alanlarını dönüştürmelerinin öyküsünün emek tarihi yazınında hak ettiği yeri kazanması ve benzer araştırmalara yönelik ilginin artmasına katkı sağlaması amaçlanmıştır. Devletçilikten özelleştirmeye giden yolda belirleyici dinamiklerin etki ve sonuçları bu araştırmanın özünü oluşturmaktadır. Türkiye’nin kendir ihtiyacının % 40’ını karşılayan fabrikada iktisat politikalarının pratik karşılıkları ile yaşam koşullarındaki dönüşümlerin hem iktisadi hem toplumsal mercekten okunması çalışmanın zeminini belirlemektedir. 1980 sonrası özelleştirme dalgasından payını alan ve teknolojik gelişmelerden, yatırımlardan alıkonulan kurumun öyküsünde devletçilik ile başlayıp özelleştirmelere yüzünü dönen iktisat politikası arasındaki açı değerlendirilmektedir. Taşköprü örneği tarihe olduğu kadar içinde bulunduğumuz koşulları değerlendirmeye de ışık tutacaktır.