ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMİ KÜLLİYE DÜZENLEMESİNDE CAMİ VE MEDRESE’DE ORTAK AVLU KULLANIMI

Abstract

Anadolu’da külliye mimarisi, Anadolu Selçukluları ilebirlikte 13. yüzyılda görülmeye başlar. İmaret olarak da bilinen bu yapıtoplulukları genelde cami ve medreseden oluşur. Külliyelerin en önemli ikiyapısı cami ve medrese ile avlunun plan şeması, birçok kültür çevresindenetkilenmiştir. Orta Asya Türk, Büyük Selçuklu ve Zengi mimarisi enönemlileridir. Anadolu Selçuklu külliyelerinde avlu, cami ve medreseplan şeması içerisinde bir kamusal alan oluşturacak şekilde düzenlenmiştir.Böylece tarihi süreç içerisinde, hem cami hem de medreseye ait ortak avludüzenlemesi, külliye plan şemasında yerini almıştır. Cami ve medrese için ortakavlu kullanımının erken ve öncül örnekleri Zengi mimarisinden etkilenen Artuklubölgesinde görülür. Mardin Şehidiye Mardin/Harzem Taceddin Mes’ud örnekleri,açık avlulu medrese plan düzenlemesi içerisinde “cami-yarım medresekaynaşmaları” olarak ortaya çıkar. 13. yüzyıl ile birlikte, Kayseri Hacı KılıçCami ve Medresesi örneğinde olduğu gibi mescid, medrese içerisinde planlanan küçükbir olmaktan çıkmış ve serbest tasarımlı bir birim olarak yerini almıştır. Avluise artık hem cami, hem medrese arasında ortak avlu olarak tasarlanmayabaşlamıştır. Daha sonra İlhanlı, Beylikler ve Erken Dönem Osmanlıkülliye kuruluşlarında, cami-medrese odaklı külliyelerde ortak avlu düzenlemesifarklı yorumlar ile gelişimini sürdürmüştür.