Hicrî Dördüncü Asırda Semerkant’ta Yaşayan Fakihler ve Fıkıh İlmine Hizmetleri

Abstract

Sâmânîler döneminde bir süre başşehir olan Semerkant, Mâverâünnehir bölgesinin şehirlerindendir. Semerkant İslam ilimleri için kıymetli âlimlerin yetiştiği ve eserlerin yazıldığı bir bölge olarak tarih boyunca önemini korumuştur. Bu çalışmada, hicrî dördüncü asırda Semerkant’ta yetişmiş fakihlerin hayatları, fıkıh eserleri, hocaları, öğrencileri, kendilerinden sonraki asırlara etkileri ve bölgenin fıkıh mirasına katkısı ele alınmaktadır. Hicrî dördüncü asırda Semerkant’ta fıkıh ilmine hizmet eden fakihlerin tespitinde Semerkant şehrinde doğmuş olanların yanında, başka şehirde doğmuş olmakla birlikte hayatının bir döneminde Semerkant’ta bulunmuş fakihlere de yer verilmiştir. Araştırma konusu dördüncü asırla sınırlandırıldığı için doğum tarihi dördüncü yüzyılın sonunda olup hayatının büyük kısmını beşinci yüzyılda yaşayan fakihlere makalede yer verilmemiştir. Semerkant âlimlerinin özellikle hoca-talebe irtibatı ile dönemin İslam dünyasının pek çok bölgesine tesirleri olmuştur. Makalede bu irtibatlar tespit edilmeye çalışılarak dördüncü asırda bölgeler arasındaki karşılıklı etkileşimin de tespit edilmesi hedeflenmiştir. Makalede Semerkant şehrinin yönetim şekli, yaşantı tarzı, ilim ve kültür hayatı hakkında bilgiler verildikten sonra bu asırda yaşadığı tespit edilebilen fakihlerin hayatı ele alınmıştır. Hicrî Dördüncü Asırda Semerkant’ta Fıkıh İlmi başlığı altında ise, Semerkant’ta mevcut olan fıkıh mezhepleri, bölgedeki fakihlerin yaptıkları hizmetler, eserleri ve etkileri ile öne çıkan fakihler ve Semerkant’ın fıkıh ilmi açısından İslam dünyasındaki konumu ele alınmıştır.