BELEDİ KUMAŞLARINDA MA’KILİ HATLAR

Abstract

Beledi kumaşları on altıncı yüzyılda İzmir Tire ilçesinde görülmeye başlayan değişen yüzlü çift katlı bir kumaş çeşididir. Üretiminin, Bursa’da, on dokuzuncu yüzyıla kadar devam ettiği bilinmektedir. Günümüzde ise halen Tire’de Süleymaniye tahar, armür, pedal-çerçeve bağlantı planı ile dokunmaya devam eden bu kumaş örnekleri genellikle geometrik bezeme motiflerine sahiptir. Ancak on altıncı ve on yedinci yüzyılda esnaf bayrağı adı altında dokunmuş örneklerinde Ma’kıli hattı da kullanılmıştır. Osmanlı döneminde şehirlerde önemli bir kültürel ve ticari simge olan bu bayraklarda, her esnafa ait sembolik bir motif, yazı ile birlikte kullanılmıştır. Beledi esnaf bayraklarının dokunduğu tezgâhın tahar, armür ve pedal-çerçeve bağlantı planı günümüze ulaşamadığı için dokunmaya devam edilememektedir. Ayrıca var olan örnekleri de yandığı için esnaf bayrağı örnekleri günümüze kadar ulaşamamıştır. Hat sanatında yer alan yazı çeşitleri birçok kumaş türüne uygulanmıştır. Taş, ahşap, halı gibi malzemeler üzerine uygulama kolaylığı bulunan Ma’kıli hattının köşeli formlara sahip olması, kumaşa aktarılmasını da kolaylaştırmıştır. Kumaş yüzeylerinde birçok hat çeşidinin dokunduğu örnekler bulunmakla birlikte, dokunduğu tekniğin sınırlılığı nedeniyle Beledi kumaşlarına uygulanması en kolay hat çeşidi, Ma’kıli yazıdır. Yapılan alanyazın taramalarında Beledi kumaşlarındaki Ma’kıli hattı ile yazılmış Arapça metinlerin içeriğinin ayrıntılı şekilde belirtilmediği gözlemlenmiştir. Bu bağlamda çalışmanın amacı Beledi kumaşı yüzeyinde dokunmuş olan Ma’kıli yazının belgelenmesi ve tasarım özelliklerinin incelenmesidir. Çalışmada tarama modeli yöntemi kullanılmıştır. Araştırma Ma’kıli yazılı Beledi kumaş örnekleri ile sınırlandırılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında Ma’kıli yazı ve Beledi kumaşlarının gelişimi, ikinci aşamasında Ma’kıli yazılı altı adet Beledi kumaşının tarih, dil, bezeme türü, tekniği, Arapça metinlerinin içeriği, üçüncü aşamasında Beledi Kumaşlarında Ma’kıli yazı tasarım özellikleri, dördüncü aşamasında ise ulaşılan sonuçlar değerlendirilmiştir.