Muhammed İdris el-Kandehlevî’nin et-Ta’lîku’s-sabih alâ Mişkâti’l-Mesâbih’teki Şerh Yöntemi ve Eserin Hadis Şerh Literatüründeki Yeri

Abstract

Bu çalışma, modern dönemde yaşamış Pakistanlı hadis, tefsir ve kelam alimi Muhammed İdris el-Kandehlevî'nin (1899-1974) et-Ta'lîku's-sabîh alâ Mişkâti'l-Mesâbîh adlı hadis şerhini konu almaktadır. Bu şerh, Ferrâ el-Begavî'nin (ö. 516/1122) güvenilir hadis kaynaklarından derlediği Mesâbîhu's-sünne adlı eserindeki hadisleri yeniden düzenleyip ekleyen Hatîb et-Tebrîzî'nin Mişkâtü'l-Mesâbîh adlı eseri üzerine yapılmıştır. Makalede et-Ta'lîku's-sabih'in yapısal özellikleri ve şerh metodu incelenerek şerh literatüründeki yeri vurgulanmıştır. Mişkâtü'l-Mesâbîh üzerine yazılan diğer şerhler arasında eşsiz bir yer kazanmıştır. Yazar, gerektiğinde uzun alıntılar yaptığı yazarların görüşlerini aktararak kendi tercihini öne çıkarmış ve ilgili ayetlerle başladığı şerhini eğitim amaçlı yazmıştır. Eserin ilk olarak dikkat çekici yönü zengin bir şerh birikimini yansıtmasıdır. Eser, Hint alt kıtasında asırlar boyu oluşmuş hadis kültürü ve özellikle eğitiminde yüksek oranda rağbet görmüş Mişkâtü’l-Mesâbîh’in güncel bir şerhidir. Yalnızca bu özellik bile, müellifi el-Kandehlevî ve onun hadis alanındaki ilmî mesaisi etrafında bilgilendirme ve bir ilmî farkındalık oluşturma çabasını gerekli kılmaktadır. Hiç şüphesiz, herhangi bir telif, alanında kaleme alınmış diğer eserlere ilgisiz kalamayacağı gibi kendisine ait bir özgün kimlik inşa etmekten de uzak duramayacaktır. Dolayısıyla bu şerh çalışmasının gelenekten güncele uzanan seyrinde ana eserler, eserlerin kaynakları ve daha sonraki süreçte diğer şerh çalışmalarında hayat bulan görüntüleri de önem kazanmaktadır. Genelde tüm ilmi çalışmalar ve özelde et-Ta'lîku's-sabîh de bilgi ve esin kaynakları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu bakımdan başta Mesâbîhu's-sünne olmak üzere bu şerh çalışmasında izleri açık bir şekilde görülen eserlerin kısa tanıtımı ve belirgin özellikleri ana hatlarıyla zikredilmelidir. Ardından müellifin tarihi-ilmi seyirden istifade edişi, seçiciliği, metodolojisi ve kısaca uzmanlığı eserinde aranmalıdır. Bu arayış, alanda inceleme ve araştırma yapan ilim yolcularına mevcut ilmî birikim ve üretim hakkında bilgi vermekle kalmayacak yeni ilmî ürünlerin yöntem ve içeriği konusunda ufuk açıcı olacaktır.