TÜRKİYE’DEKİ TURİZM ŞOKLARININ ETKİLERİ: HARCAMA KALEMLERİ ÜZERİNE BİRİM KÖK TESTLERİ İLE DEĞERLENDİRME

Abstract

Turizm faaliyetleri, ev sahibi ülkelerin sosyal, kültürel ve ekonomik göstergelerini dolaylı ve/veya doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki turizm faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin ve bu gelirlerin alt kalemlerine yönelik şokların etkilerinin kalıcı mı yoksa geçici mi olduğunu birim kök testleri yardımıyla incelemektir. Bu doğrultuda, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2012:1-2024:2 dönemine ilişkin yayımlanan turizm harcamaları veri setinden yararlanılmıştır. Ampirik analiz sonucunda elde edilen bulguların güvenirliliğinin sağlanması için DF yöntemine dayanan geleneksel birim kök testlerinin yanı sıra, yapısal değişimleri dikkate alan ve RALS prosedürüne dayanan birim kök testleri kullanılmıştır. Bulgular, paket tur, sağlık harcamaları ve tur hizmetleri değişkenlerinde sıfır hipotezinin reddedildiğini, şokların etkisinin geçici olduğunu ve ilgili değişkenlerin kısa sürede yeniden ortalamaya döndüğünü göstermektedir. Diğer harcama kalemlerinde ise, şokların etkisinin kalıcı olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, Türkiye’de turizm sektörünün belirli harcama türlerinde şoklara karşı daha dirençli olduğunu, ancak genel olarak sektörde yapısal ve kalıcı etkiler yaratan şokların baskın olduğunu ortaya koymaktadır.