Güvercin Destanı’nın Anlam Katmanları: Greimas Modeliyle Göstergebilimsel Bir İnceleme

Abstract

Anadolu’da şekillenen Dinî-Tasavvufi Türk Halk Edebiyatı geleneği içinde yer alan Güvercin Destanı, yalnızca biçimsel yapısı ve içerdiği temalar bakımından değil, aynı zamanda taşıdığı sembolik anlamlar açısından da dikkat çekici bir örnektir. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda destanın edebî yönü, motif çeşitliliği ve hayvan sembollerine ilişkin çözümlemeler öne çıkmış; ancak anlatının derin yapısında yer alan anlam katmanları ile sembolik yapıların sistematik bir şekilde değerlendirildiği kapsamlı bir inceleme gerçekleştirilmemiştir. Bu bağlamda, mevcut çalışmanın amacı Güvercin Destanı’nı yalnızca tematik ve biçimsel düzeyde değil, aynı zamanda anlatıdaki anlam üretim süreçleri açısından da değerlendirmek ve böylece eserin altında yatan kültürel ve metafizik kodları ortaya koymaktır. Çalışmada, anlatı çözümlemesi için Algirdas Julien Greimas’ın göstergebilimsel çözümleme kuramı temel alınmış; bu doğrultuda destan yüzey yapı ve derin yapı olmak üzere iki ayrı düzlemde ele alınmıştır. Yüzey yapıda eyleyenler ve anlatı içindeki dönüşümler incelenmiş, derin yapıda ise simgesel değişim süreçleri, karakterlerin don değiştirme temsilleri ve manevi alanlara işaret eden yapıların analizi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, Güvercin Destanı’nın sıradan bir halk anlatısının ötesinde, dinî ve kültürel anlam evrenine ait çok katmanlı bir yapıyı barındırdığını ve bu yönüyle toplumsal belleğin şekillenmesinde önemli bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Sonuç olarak, destanın halk edebiyatı geleneği içerisindeki yeri yalnızca biçimsel zenginliğiyle değil, aynı zamanda temsil ettiği derin manevi dokuyla da pekiştirilmektedir.