Cumhuriyet ve Kavramsal Komşuları Monarşi, Devlet ve Demokrasi: Benzerlikler ve Farklılıklar Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Siyaset bilimi ve siyaset felsefesi kavramları içinde cumhuriyet, anlamı ve algısı açık ve net olmayan bir kavramdır. Kavramın uzun tarihi ve duygusal yükleri, onun muğlaklığını beslese de, belki de en önemli belirsizlik kaynağı, kavramsal komşuları olarak adlandırılabilecek monarşi, devlet ve demokrasi kavramlarıyla tuhaf bir ilişki içinde olmasıdır. Bu tuhaflık, cumhuriyetin bu kavramlardan her biriyle zaman zaman özdeş, zaman zaman ise karşıt kavramlar olarak görülmesinden gelir. Bu hem özdeş hem de karşıt olma durumu, cumhuriyetin anlamının farklı kavramlarla iç içe girerek bulanıklaşmasına yol açmaktadır. Bu çalışma, cumhuriyetin anlamının kavramsal komşularıyla ilişkisini ayrı ayrı irdeleyerek cumhuriyetin anlamını belirginleştirmeye çalışıyor. Buradaki amaç, cumhuriyeti diğer kavramlardan titizce ayrıştırarak nihai bir tanımını yapmak değildir. Bunun yerine, cumhuriyetin her bir kavramla oluşturduğu kavramsal ikiliklerin aynı zamanda bir etkileşim zemini oluşturduğuna dikkat çekmektir. Cumhuriyet ve monarşi, cumhuriyet ve devlet, cumhuriyet ve demokrasi ikiliklerinde yer alan her bir kavram, cumhuriyeti başka bir biçimde etkilemekte ve ondan etkilenmekte; dönüştürürken dönüşmektedir. Tarihsel bir perspektif içinden bakıldığında, her bir kavram ikiliğinde cumhuriyet ve ilişkili olduğu kavram bazen yakınlaşmakta bazen karşıtlaşmaktadır. Esasen bu ikiliklerde mutlak anlamların olmadığına; bunun yerine bir etkileşimin olduğuna dikkat etmek önemlidir. Nitekim her üç kavramsal ikilik de, özdeşlik veya karşıtlığa indirgenemeyecek, etkileşim içinde yakınlaşıp uzaklaşan ama bazı değerler üzerinden komşu olan bir anlam zenginliğinden beslenmektedir. Ayrıca ikiliklerden her biri, cumhuriyetin tarihsel ve kuramsal dönüşümünün ayrı bir kesitini anlamaya hizmet etmektedir.