Ndfeb Esaslı Magnetlerin Geri Dönüşümü

Abstract

NedFeB mıknatıslar kısaca “neo” mıknatıslar/magnetler olarak ta anılmaktıdırlar. Neo mıknatıslar hali hazırda rüzgar tirübünleri, harddiskler, dijital fotoğraf makineleri, çamaşır ve bulaşık makineleri v.b kişisel ürünlerde, enjeksiyon kalıplama makineleri, endüstriyel robotlar, lineer motorlar gibi endüstriyel cihazlarda kullanılmalarına ek olarak elektrikli otomobillerin motor sürücüleri, yakıt hücreleri, elektrik güç aktarım sistemleri, MR cihazları, tren motorları, elektrikli bisikletler gibi daha başka pek çok alanda da kullanılmaktadır. Elektrik motorlarında klasik AlNiCo veya ferrit mıknatısların yerine neo magnetlerin kullanımı, motorların boyutlarının küçülmesine, çok büyük bir verim artışına ve enerji tasarrufuna neden olmaktadır. Çünkü neo magnetler geleneksel Alnico ve Ferrit mıknatıslara göre çok yüksek (yaklaşık 10 kat) enerji ürünü ve koarsifliğe sahiptirler. Bu sebeplerden ötürü, dünyada neo magnetlerin kullanımı her geçen çok hızlı bir şekilde artmakta olup 2020 itibariyle neo magnet pazar hacminin 20 milyar USD civarında olacağı tahmin edilmektedir. Bu da demektirki her yıl binlerce ton atık neo magnet stoğu ortaya çıkmaktadır ve, bu miktar her geçen gün daha da artmaktadır. Neo magnetlerin en önemli hammaddesi neodmiyum (Nd) olup, neo magnetlerin hammadde maliyetlerin %90 dan fazlasını bu element oluşturmaktadır. Diğer nadir toprak elementleri gibi Dünya Nd rezervlerinin de çoğu Çin’dedir. Bu sebeple özellikle Japonya ve Kore gibi ülkeler nadir toprakların tedariğinde Çin’e bağımlılıklarını azaltmak amacıyla, hem bunların elektronik atıklardan geri dönüşümü yoluyla eldesi hem de yeni nesil ürünlerde daha az miktarda kullanımlarına yönelik çalışmalar yapmaktadırlar. Türkiyenin hızla gelişimi dikkate alındığında, neo magnetlerin geri dönüşümü, şu açılardan dikkate alınabilir; i) Türkiyenin teknolojisi ve sanayisi hızla 4 gelişmektedir. Bu sebeple her geçen gün daha fazla neo magnete ihtiyaç duyacaktır. ii) Diğer gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde olduğu gibi Türkiye de, çok önemli miktarda neo magnet atığı oluşmaktadır. Örneğin her harddiskte, her akıllı cep telefonunda, LCD TV de ve yeni nesil klimalarda bu mıknatıslar kullanılmaktadır. Dolayısıyla neo magnetler açısından dışa bağımlı olan Türkiye'nin,neo magnetlerin geri dönüşümüne kayıtsız kalması düşünülemez. iii) Türkiye de neo mıknatıs üretimi çeşitli sebeplerden ötürü yapılamamaktadır. Bu sebeplerden birisi de neo mıknatısların en önemli hammaddesi olan Neodmiyum madeninin Türkiye de olmayışıdır. Dolayısıyla, şehir madenciliği olarak ta isimlendirilen geri kazanım yoluyla ciddi miktarda neo mıknatıs hammaddesinin elde edilmesi, hem Türkiyenin bu alandaki dışa bağımlılığını azaltacak hem de neo magnetlerin Türkiye de üretilmeleri yönünde katkı sunacaktır.