Batı Anadolu Bölgesinde Yer Alan Mika Ocaklarının Elemental Kompozisyonlarının Belirlenmesi Ve Mikadan Kaynaklanan Radyolojik Isı Üretiminin Hesaplanması

Abstract

İnsanların doğal, radyasyona maruz kalmalarının sağlık üzerindeki etkilerinin incelenmesi üzerine yapılan çalışmalar yaklaşık son 40 yıldır sürdürülmektedir. Ancak günümüzde hala düşük seviyeli iyonlaştırıcı radyasyonun canlı organizmalar üzerindeki etkisinin tam olarak belirlenebilmesi mümkün olmamıştır. Bununla birlikte,Türkiye, son derece karmaşık jeolojisi ve Tethyan Metalojenik Kemer üzerindeki konumu sebebiyle krom, bakır, çinko, kurşun, altın, bor gibi çok çeşitli maden yataklarına sahiptir (Yiğit, 2012). Türkiye, önde gelen antimon, bor, kromit, feldspat, manyezit, manyezit, mermer, lületaşı, perlit, ponza, sepiyolit ve stronsiyum üreticisi olarak dünya çapında barit, bor, kil, zımpara, kalker, trona, mika ve zeolit rezervlerine sahiptir [2]. Mika farklı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip levhamsı, karmaşık bileşimli hidro-alüminyumsilikat minerallerine verilen isimdir. Mineralojik olarak yerkabuğunun ağırlıkça % 3.8'ini oluşturan mikalar özellikle asidik magmatik ve metamorfik kayaçlarda bol olarak bulunur. Mika grubu mineralleri arasında endüstriyel öneme sahip ana mineral muskovit ve filogopittir [3]. Mika başlıca granit bileşimli magmatik kayaçlarda, şist ve gnays gibi metamorfik kayaçlarda bulunan bir mineraldir [3]. Yer kabuğu içindeki doğal radyasyondan kaynaklanan (radyojenik) ısı üretimi, kıtasal kabuğun ısıl yapısını belirleyen ve iç ısı üretimindeki değişimin, başkalaşım (metamorfizm), magmatizma ve deformasyon gibi sıcaklığa bağlı kabuk ile ilgili süreçler için önemli etkileri olabilecek başlıca parametredir. Uranyum (238U), toryum ( 232Th), aktinyum (235U) doğal radyoaktif serilerine ait radyonüklitlerin ve radyoaktif potasyum (40K) izotopunun radyoaktif bozunum sonrasında yayınladıkları tanecik (alfa, beta, nötrino) ve elektromanyetik (gama, X-ışını) radyasyon, en büyük iç ısı kaynağını oluşturmaktadır. Radyoaktif bozunumlar esnasında, yayınlanan iyonlaştırıcı radyasyonun kinetik enerjileri, kayalarda ve topraklarda soğurularak ısıya dönüşür. Genel olarak, herhangi bir kayacın radyojenik ısı üretim hızı (RIÜH), uranyum, toryum ve potasyumun oluşturduğu ısının toplamı olarak aşağıda verilen formül ile hesaplanır.