Eğitimde Kayırmacılık: Bahtiyar Vahabzade’nin Kıymet Poeması Üzerine Sosyolojik Bir Okuma Denemesi

Abstract

Eğitim sistemlerinde yaşanan eşitsizlikler ve adaletsizlikler, toplumsal yapıyı derinden etkileyen önemli sorunlardandır. Bu makale, Sovyet dönemi Azerbaycan eğitim sistemindeki kayırma ve iltimas uygulamalarının eğitimdeki adaletsizliklere yol açtığını vurgulayan Bahtiyar Vahabzade’nin (1925-2009) Kıymet adlı poeması (1970) üzerinden bir analiz sunmaktadır. Konunun önemi, Sovyet eğitim sistemindeki yapısal bozulmaların bireyler ve toplum üzerinde yarattığı etkilerin günümüz toplumsal yapılarındaki yansımasıyla doğrudan ilgilidir. Amaç, şairin eğitimdeki adalet, liyakat ve dürüstlük gibi kavramlarla ilişkilendirdiği toplumsal eleştirilerini incelemek ve bu eleştirilerin sosyolojik kuramlarla nasıl örtüştüğünü göstermektir. Yöntem olarak Lucien Goldmann’ın genetik yapısalcılık yaklaşımı ana kuram olarak benimsenmiş; Pierre Bourdieu’nün sosyal sermaye kavramı, Max Weber’in otorite ve liyakat anlayışları, John Rawls’un adalet teorisi ile Emile Durkheim’ın toplumsal düzen ve norm anlayışı ise çalışmada destekleyici kuramlar olarak kullanılmıştır. Bu kuramsal çerçevede şiir, kayırma/iltimas uygulamalarının eğitimde nasıl derin eşitsizliklere yol açtığını ve toplumsal yapıyı nasıl pekiştirdiğini incelemektedir. Bulgular, şiirin kayırma ve iltimasın sadece bireysel hakları değil, aynı zamanda toplumun geleceğini de tehdit ettiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu poemada, B. Vahabzade’nin eğitimde adaletin sağlanmasının toplumsal kalkınma için kritik bir öneme sahip olduğunu vurguladığı ve bireysel hayal kırıklıklarından evrensel bir toplumsal mesaj sunduğu anlaşılmaktadır. Eser, birey ve toplum arasındaki karşılıklı etkileşimi anlamak için güçlü bir sosyolojik analiz sunmaktadır.Bu makalede hem eğitimci hem şair olan Bahtiyar Vahabzade'nin (1925-2009) “Kıymet” adlı poeması (1970), öğretmen ve şair kimliklerinin kesişiminde şekillenen etik sorumluluklar, değerler ve toplumsal eleştiriler çerçevesinde incelenmiştir. Şair; eğitimde adalet, dürüstlük ve vicdan gibi kavramların önemini vurgularken, özellikle torpil ve kayırmacılığın eğitim sistemi üzerindeki yıkıcı etkilerini eleştirmektedir. Makalede ayrıca, poemada yer alan metaforlar, semboller yoluyla, birey ve toplum arasındaki karşılıklı etkileşimlerin nasıl aktarıldığı tartışılmaktadır. Burada “Kıymet” poeması hem yapısal hem de tematik açıdan analiz edilmiştir. Bu analizde, şiirin iç yapısının, kullanılan dilin ve kurgusal öğelerin nasıl bir bütünlük oluşturduğuna odaklanılmakta, ayrıca şiirin tematik içeriği üzerinden yazarın işlediği ana fikirler ve toplumsal mesajlar ele alınmaktadır. Poemanın yapısal ve tematik incelenmesi sonucu eserin, eğitimde torpilin sadece bireylerin kişisel haklarını değil, toplumun geleceğini de tehdit ettiğini vurguladığı belli olmuştur. Eser, bireysel hayal kırıklıklarından yola çıkarak toplumsal bir çığlığa dönüşmüş ve evrensel bir mesaj sunmuştur.