NİYÂBET RİVÂYETLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME -YAŞAYAN KİŞİNİN YERİNE HAC YAPMA İBADETİ ÖZELİNDE-

Abstract

Niyâbet bir terim olarak, hukukî konulardabaşkası adına tasarrufta bulunma veya başka birinin yerine herhangi bir ibadetiedâ veya kaza etme anlamlarına gelmektedir. Bu bağlamda hadîs kaynaklarındabaşkası adına tasaddukta bulunma, köle azat etme, hac yapma, vefat etmiş birkimsenin nezirde bulunup da edâ etmediği namaz, oruç, yürüme, i’tikâf vb.ibadetleri kaza etme rivâyetleri nakledilmiştir. Bu konuların bazısında niyâbetittifakla kabul edilmişken, bazı meselelerde ise muhaddislerce sahih kabuledilen hadîslerin varlığına rağmen ihtilâf edilmiştir. İhtilaf edilenmevzulardan birisi de başkasının yerine hac yapmadır. Bu konudaki niyâbetrivâyetleri, yaşayan ve vefat eden kişiiçin hac yapma şeklinde vârid olmuştur. Bu çalışmamızda, bu ihtilâfın hicrî ilküç asırda rivâyetler üzerinden nasıl başladığı, sahâbe ve tabiînin âlimlerininnasıl bir tutum takındıkları, bu dönemlerde hangi rivâyetlerin aktarıldığı veözellikle hicrî ikinci asır mezhep imâmlarının bu hadîslere nasıl yaklaştıklarıve ne kadarını bildikleri ortaya konulmaya çalışılacaktır. Çalışmamızda da görüleceği üzere her hadîs aynışöhreti yakalayamamış, bütün ilim meclislerinde aynı zaman dilimlerinde varolamamış, bazıları ise senedleri sahih de olsa pek fazla itibar görmemiştir.