Klasik Türk Şiirinde Levendâne Tarz

Abstract

Levent, Osmanli donemi deniz askerleri icin kullanilan bir isimdir. Leventler sosyal statuleri, giyim kusamlari, hâl ve hareketleriyle toplumu bazen olumlu bazen de olumsuz yonden etkilemislerdir. Turk halki askerlik meslegine cok deger verdigi icin leventler, kulturumuzde genellikle olumlu yonleri ile yer almislardir. Adalar basta olmak uzere, ozellikle sahilde yasayanlarin giyinme, konusma, sac sekli, yuruyus gibi hâl ve hareketlerinde leventlerin etkisi soz konusudur. Bu etki yayginlasarak halk arasinda bir tarzin olusmasini saglamistir. Bu tarz zamanla edebiyatta da kendini gostermistir. Klasik Turk edebiyati yaygin olarak bilinenin aksine, sosyal hayattan beslenmis ve onun aynasi olmustur. Halkin icinde giyimden sac stiline, yuruyusten konusma tarzina kadar degisik alanlarda varligindan soz ettiren bu tarz, siir alaninda da kendini gostermistir. Divan sairleri, deniz askerlerinin rol modeli oldugu toplumda, sevgili ve âsik gibi siir kahramanlariyla leventler arasinda ilgi kurmuslar ve bu tarzda yazdiklari siirlere “levendâne siir”, “levendâne kaside”, “levendâne gazel” gibi isimler vermislerdir. Bu makalede, deniz kenarinda yasayan insanlarin sikca gordukleri deniz askerlerinden etkilenerek olusturduklari bir tarz incelenmistir. Levendâne diye adlandirilan bu tarzin nasil olustugu, hayatin hangi alanlarinda nasil goruldugu ve siire yansimasi degisik sairlerden alintilanan beyitlerle degerlendirilmistir.