Stratejik Yönetim ve Rekabet: Türkiye Demir-Çelik Sektöründe Yoğunlaşma Göstergeleri Üzerinden Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışma, Türkiye demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren firmaların değişen rekabet dinamiklerine uygun şekilde verebilecekleri stratejik yönelimleri, stratejik yönetim kuramları çerçevesinde bütünleşik bir şekilde incelemektedir. 2019-2023 dönemine ait sektörel veriler kullanılarak üretim gelirlerine dayalı Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI), Entropi Endeksi (EI) ve CR4-CR8 oranları hesaplanmıştır. Söz konusu yapıyı stratejik açıdan değerlendirmek amacıyla çalışmada Porter’ın Beş Güç Modeli ana temel olmak üzere, Kaynaklara Dayalı Görüş (RBV) ve Ansoff’un Büyüme Matrisi ile üç teorik bakış açısı çerçevelendirilmiştir. Buna ek olarak, Çevresel Belirsizlik, Dinamik Yetkinlikler ve Sürdürülebilirlik yaklaşımları tamamlayıcı niteliğinde entegre edilmiştir. Çalışmanın bulguları, Türkiye demir-çelik ana metal sanayinde 2019-2023 dönemi boyunca HHI değerlerinin ve CR4-CR8 oranlarının düşmekte olduğunu, öte yandan Entropi Endeksi’nin artmakta olduğunu göstermiştir. Yoğunlaşma koşullarının azaldığını ve pazar paylarının daha eşit dağıldığını gösteren bulgular, sektörde yapısal değişimlerin meydana geldiğine işaret etmektedir. Bu bağlamda Porter’ın modeli, düşük yoğunlaşmalı pazarlarda firmalara fiyat rekabeti yerine farklılaşma stratejilerini önermektedir. POSCO’nun çözüm odaklı pazarlama yaklaşımı ve SSAB’nin HYBRIT projesi gibi örnekler, söz konusu stratejilerin nasıl uygulandığını göstermektedir. RBV çerçevesinde, dijital altyapı, beşerî sermaye ve yenilik yönetimi gibi firma içi kaynaklar, sürdürülebilir rekabet üstünlüğünün temel unsurları olarak öne çıkmaktadır. ArcelorMittal’in XCarb™ platformu ve POSCO’nun örgütsel yapılanma revizyonları, iç kaynakların stratejik değerini yansıtan örneklerdir. Ansoff’un büyüme stratejileri kapsamında ise, altyapı yatırımlarının yoğun olduğu bölgelere yönelik ihracat ve müşterilerle kurulan teknik iş birliklerinin etkili uygulamalar olduğu anlaşılmaktadır. Analizin işaret ettiği çevresel belirsizliğe ise Dinamik Yetkinlikler Yaklaşımı, örgütsel çeviklik, yenilik kapasitesi ve öğrenme yeteneğinin vurgusu ile cevap vermektedir. Özetle, çalışma nicel analizleri stratejik yönetim kuramlarıyla bütünleştirerek dönüşüm sürecindeki bir sanayi kolunda firma davranışlarını kapsamlı biçimde açıklamakta, gelişmekte olan pazar bağlamında rekabet yapısı ile firma stratejileri arasındaki ilişkiye dair teorik boşlukların giderilmesine katkı sağlamakta ve uygulayıcılara yönelik somut öneriler sunmaktadır.