Güney Azerbaycan Edebiyatı’nın Türkiye’deki Eğitimi: Mevcut Durum ve Gelecek Perspektifleri

Abstract

Güney Azerbaycan, Azerbaycan’ın tarihî topraklarının güney kısmını oluşturan, günümüzde İran sınırları içinde kalan bir bölgedir. Yaklaşık 30 milyonu aşkın Azerbaycan Türkü'nün yaşadığı bu bölge, tarih boyunca önemli bir kültürel merkez olmuştur. Ancak günümüzde İran’daki Azerbaycan Türkleri, dil ve kültürel haklar konusunda ciddi baskılara maruz kalmaktadır. Güney Azerbaycan edebiyatı, Azerbaycan Türkçesinin, millî kimliğin ve kültürel direnişin en önemli taşıyıcılarından biri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de Güney Azerbaycan edebiyatının akademik olarak ele alınmasını, eğitim sistemine entegrasyonunu ve bu edebiyatın Türk dünyasındaki kültürel birlik açısından taşıdığı önemi ortaya koymaktır. Türkiye’deki Türkoloji bölümlerinde Güney Azerbaycan edebiyatına yönelik mevcut durum incelenmiş ve bu edebiyatın Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları bölümlerinin müfredatına dahil edilmesi gerekliliği vurgulanmıştır. Araştırmada nitel yöntem kullanılmış; Türkiye’deki üniversitelerin Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları bölümlerinin müfredatı detaylı bir şekilde incelenmiş ve tarihî ile edebî kaynaklar üzerinden literatür taraması yapılmıştır. ÇTLE bölümlerinin müfredatlarında Güney Azerbaycan edebiyatının ne ölçüde yer aldığı incelenmiştir. Özellikle “Türk Dünyası Edebiyatları”, “Azerbaycan Edebiyatı” ve “İran Türk Edebiyatı” derslerinin içerikleri değerlendirilmiştir. Türkiye’deki ÇTLE bölümlerinde Güney Azerbaycan edebiyatının müfredatta sınırlı yer aldığı ve genellikle Kuzey Azerbaycan edebiyatına odaklanıldığı tespit edilmiştir. Güney Azerbaycan edebiyatı yalnızca belirli şairler ve eserlerle sınırlı olarak ele alınmakta, derslerin büyük kısmında edebiyatın tarihî ve kültürel bağlamı yeterince işlenmemektedir. Güney Azerbaycan edebiyatının Türkiye’de akademik olarak tanıtılması ve müfredata entegre edilmesi hem kültürel birlik hem de akademik çeşitlilik açısından önem taşımaktadır. Özellikle “Azerbaycan Edebiyatı” derslerinin iki döneme yayılması ve Güney Azerbaycan edebiyatına daha fazla yer verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu durum, Türk dünyası ile kültürel bağların güçlenmesine ve öğrencilerin edebiyatın sosyo-kültürel bağlamını daha derinlemesine anlamalarına katkı sağlayacaktır