Kâtip Çelebi’nin Keşfü’z-Zunûn’unda Sınıflama Yöntemi

Abstract

Insan zihni evrendeki bireylerin sayisiz coklugunu kolayca kavrayamadigi icin bireyler arasinda buldugu ortak ozelliklere dayanarak siniflar olusturur ve onlari bu siniflar yoluyla sinirlayip kavrayabilir. Siniflama, siniflama yapilan toplumun dusunsel yapisi ve ozelliklerini icinde tasir. Siniflama, siniflandirilani degisik yaklasimlarla bilmeyi, anlamayi gerektirir. Yazi oncesi toplumlarda baslayan bu yaklasim felsefe ve bilim alanlarinin olmazsa olmazi durumuna gelmis; gunumuz arsivlerinde kurumsal yapiyi, kutuphanelerinde ise evrensel bilgiyi siniflama calismalarina donusmustur. Bu calismanin amaci, felsefe, bilim, kutuphane ve arsiv alanlarinda siniflamanin genel tarihcesini belirlemek, Islâm Dunyasi ve Osmanli Imparatorlugu’ndaki siniflama calismalari isiginda Kâtip Celebi’nin bibliyografik calismasi Kesfu’z-Zunun’daki siniflama olgusunu aciklamaktir. Kâtip Celebi’nin yapitinin secilme nedenleri; yapitin, Osmanli Imparatorlugu sinirlari icinde yazili literature yonelik calismalarin, ozellikle bibliyografik arastirma ve saptama asamasinda ana basvuru kaynaklari arasinda bulunmasi ve o donem Osmanli kutuphanelerinde kitap sayisi en cok uc tanesinde bes bini bulurken, Kâtip Celebi’nin Kesfu’z-Zunun’unda 14.500 kitabin tanitiminin yer almasidir. Calismada Kâtip Celebi’nin Kesfu’z-Zunun’daki siniflama icinde yer aldigi Islâm ve Osmanli Imparatorlugu kulturunden cok etkilendigi yonundeki hipotez, belgesel tarama ve betimleme yontemi ile dogrulanmaya calisilmistir. Nitekim bu etkiyi Kâtip Celebi’nin bibliyografik calismasinda, gerek bilgi/bilim siniflanmasina iliskin gorusleri gerekse yapitin alfabetik ana duzeninde gormek olanaklidir.