TÜRKİYE İTHALATINDA RİSKİ AZALTMAK AÇISINDAN KAYNAK ÜLKE ÇEŞİTLENDİRMESİNİN YOĞUNLAŞMA ORANI VE HERFINDAHL-HIRSCHMAN ENDEKSLERİ ARACILIĞIYLA ÖLÇÜMÜ

Abstract

Küreselleşen dünyada ülkeler arasındaki dış ticaret faaliyetlerinin giderek arttığı görülmektedir. Türkiye, 21. yüzyılda dış ticaretini artırma başarısını göstermiştir. Ancak Covid19 pandemisi ve 2022 Rusya-Ukrayna savaşı sonrası dönemde ülkelerin ihracat ve ithalatını sınırlı sayıda ülkeden gerçekleştirmesinin riskli olduğu görülmüştür. Bir diğer ifadeyle ithalatını sınırlı sayıda ülkeden gerçekleştiren bir ülkenin büyük bir risk ile karşı karşıya olduğunu söylemek mümkündür. Zira pandemi, savaş ya da iki ülke arasında yaşanması muhtemel anlaşmazlıklar ülkelerin ithalatının aniden kesilmesi sonucunu ortaya çıkarabilecektir. Gıda ve hammadde gibi ürünlerin ithalatının kesilmesi ise ülke ekonomisi açısından telafisi güç maliyetler ortaya çıkarabilecektir. Covid-19 pandemisi ile başlayan süreçte politika yapıcıların ithalat yapılan kaynak ülkeleri çeşitlendirme konusunda istekli oldukları görülmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkiye’nin ithalat yaptığı kaynak ülkeler açısından yoğunlaşmanın ölçülmesidir. Bu ölçüm yoğunlaşma oranları ve Herfindahl-Hirshman endeksleri ile yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar neticesinde Türkiye’de CR4 değerlerinin 32,85 ile 43,63 arasında; CR8 değerlerinin ise 48,06 ile 58,85 arasında değiştiği görülmektedir. Bu değerler Türkiye için ithalatta orta-yüksek dereceli kaynak ülke çeşitliliğini işaret etmektedir. HHI değerlerinin de analiz edilen dönem boyunca 2000’in altında gerçekleştiği, bir diğer ifadeyle kaynak ülke çeşitlendirmesinin başarılı olduğunu görülmektedir. Entropi endeksleri de minimum değer olan sıfırdan oldukça uzaktır. Sonuç olarak tüm endeksler Türkiye’nin kaynak ülke çeşitlendirmesinde başarılı olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte tüm yoğunlaşma endeks sonuçlarına göre 2021, 2022 ve 2023 yıllarında ithalatta kaynak ülke çeşitlendirmesi açısından olumsuz yönde bir eğiliminin söz konusu olduğu tespit edilmiştir. Ancak bu olumsuz tablo risk oluşturacak düzeyde değildir. Ayrıca Türkiye’nin genel ithalatında Rusya ve Çin’in kaynak ülke olarak ilk sıralarda yer aldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yine Rusya ve Çin’in toplam ithalat içindeki payları, risk unsuru olarak algılanabilecek kadar yüksek bir oranda değildir. Elde edilen sonuçlar bu doğrultuda olmakla birlikte Türkiye’nin bazı ürünlerin ithalatında kaynak ülke farklılaşmasına daha fazla yönelmesinin olası riskleri azaltmak açısından olumlu olacağı düşünülmektedir.