The Use of Clay Tandors in Anatolia Geography From Past to Present

Abstract

Anadolu coğrafyası, medeniyetler beşiği olarak asırlardır birçok topluma ev sahipliği yapmaktadır. Tarihi antik dönemlere kadar dayanan söz konusu bölge, eski yerleşim merkezleriyle sayısız kültürel hazineyi günümüze taşımaktadır. Kültürel mirasın en önemli unsurlarından mutfak kültürü ise şüphesiz ülkemizde köklü bir geçmişe sahiptir. Konar-göçer yaşam şeklinden yerleşik hayata geçen insanoğlunun ateşin bulunmasıyla yiyecekleri pişirmeye başlaması, besinleri daha sağlıklı ve kolay tüketebilmesini sağlarken, öte yandan lezzet faktörünün de önemli bir tetikleyicisi olmuştur. Zaruriyet arz eden beslenme eylemi, böylelikle keyif alınan bir olguya dönüşerek mutfak kültürünün ortaya çıkmasıyla gelişimini sürdürmüştür. Tandır, başlangıçta insanoğlunun ısınma amacıyla kullandığı, daha sonra beraberinde yiyecek pişirmek amacına hizmet eden en eski Türk geleneklerinden biridir. Temel malzemesi kil olan tandırlar, özellikle insanoğlunun temel beslenme ürünlerinden ekmeğin pişirilmesinde önemli bir yere sahiptir. Turizmin en özel alanlarından biri olan Gastronomi bağlamında ise; tandır kültürü, bulunduğu destinasyonu tercih edilir kılması noktasında önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Araştırma kapsamında literatür taraması yapılarak tandır teriminin etimolojik ve arkeolojik bulguları araştırılmış, ısınma ve mutfak kültürü bağlamında teşkil ettiği yer, örnekler üzerinden incelenmiştir. Çalışma Anadolu coğrafyasında bulunan toprak tandırlar ile sınırlandırılmıştır. İlgili araştırma ile Türk Kültürü’nün önemli simgelerinden ana bileşeni kil olan geleneksel toprak tandırların tarihi gelişim sürecinin irdelenmesi ve turizm ürününde çekici etmenlerden sosyo-kültürel unsurlar ile ilişkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Sonuç itibariyle toprak tandırların mutfak kültürünün önemli ögelerinden biri olduğu, farklı kullanım biçimleriyle insanoğlunun hayatında halen yer aldığı görülmüştür. Aynı zamanda geleneksel kullanım biçimleriyle destinasyonun marka değerinin artmasında itici bir güç olduğu sonucuna varılmıştır. Bununla beraber birbirinden ayırt edici bazı detayları da bünyesinde barındıran Anadolu tandırlarının üretiminin sürdürüleceği ve gastronomi turizminin kültürel simgelerinden biri olacağı düşünülmektedir.