Ehl-i Sünnet Kelâmında “Muhakkik” Kimliğininin Kodlarına Dair Problematik Bir Analiz

Abstract

Çalışmamız, Ehl-i sünnet kelâm âlimle-rinin, kitaplarında sıkça zikrettikleri “Muḥaḳḳiḳ” kavramını konu almaktadır. Amacımız ise bu kavramın ne anlama geldiğini ve kelâmcıların bu kavramı neyi ifade etmek için kullandıklarını tespit etmektir. “Muḥaḳḳiḳ” kelimesi Arapça “ḥ-ḳ-ḳ” fiilinin tef’îl kalıbından türemiş bir kelimedir. Bu sebeple önce-likle “taḥḳīḳ” kelimesinin sözlük anlamı belirlenmiş, sonra Ehl-i sünnet kelâm-cılarının bu kavrama dair kullanımları incelenmiştir. Daha sonra da “taḥḳīḳ” kelimesinin anlamı temel alınarak “muḥaḳḳiḳ” kavramının anlamı belirlenmiş, kelam kitaplarında hangi anlamlara geldiği ele alınmıştır. “Muḥaḳḳiḳ” kavramını tanımaya yönelik bu inceleme özellikle üç soru etrafında yapılmıştır. “Muḥaḳḳiḳ” lafzı/terimi sadece belli bir döneme mi aittir? Ya da hangi dönemlerde kullanılmıştır? Sadece Kelam disiplini içinde mi kullanılmıştır? Belli bir din veya mezhebe özel bir kullanımı mı vardır? Bu üç soru Ehl-i sünnet kelâmının her dönemine ait kelâm âlimlerinin eserlerinden elde edilen bilgilerle cevaplandırılmaya çalışılmıştır.