Karadeniz’de Bir Uğrak Yeri: Araç’ta Nüfus ve Yerleşim (1487-1582)

Abstract

Anadolu’da kurulmuş en eski yerleşim merkezlerinden biri olan Araç, ilkçağlardan itibaren çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Türklerin bölgeye yerleşmeye başlamasıyla birlikte de bir Türk yurdu haline gelmiş, Çobanoğluları ve Candaroğulları beyliklerinin kurulduğu coğrafyada yer almıştır. En nihayetinde 15. yüzyılda Osmanlı hâkimiyetine giren Araç, idarî olarak kaza statüsünde Kastamonu Sancağı’na bağlanmıştır. Bu çalışmada, 15. ve 16. yüzyıllarda şehir tarihi çalışmalarının ana kaynağı olan tahrir defterlerine göre Araç’ta nüfus ve yerleşim unsurları değerlendirilecektir. Çalışmanın ana kaynağını Kastamonu Sancağı’nda yapılan tahrirler sonucunda düzenlenen 1487 ile 1582 tarihli mufassal tahrir defterleri ile 1501/02 ile 1580 tarihli müsellem tahrir defterleri oluşturmaktadır. Defterlerin içeriğinden hareketle Araç’ta kent ve kırsal iskân sahaları ile nüfus hareketleri ele alınacaktır. Çalışma boyunca kır iskân sahalarının öne çıktığı bu coğrafyada köyler ve mezralar, müsellem çiftlikleri, Yörükler ve bunların kullandıkları yaylak ve kışlaklar ile madenci cemaati hakkında genel bir çerçeve ortaya konulacaktır. Bu yolla aynı zamanda bahsi geçen yüzyıl içindeki değişim mukayeseli olarak anlatılacaktır. Makalenin kent ve bölge tarihi çalışmalarına katkı sunabileceği düşünülmektedir.