İkinci Cumhuriyet Tartışmalarının İki Momenti: Cumhuriyetçilik Açısından Bir Değerlendirme

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki ikinci cumhuriyet tartışmalarının 1960’lardaki ve 1990’lardaki kavram, tema ve tezlerini karşılaştırmalı biçimde değerlendirmektir. Tarihselci bir yaklaşımla 1960’ların ve 1990’ların siyasal-entelektüel tartışmalarının genel çerçeveleri incelenmiş ardından her iki momentteki temel savlar irdelenip tartışılmıştır. Nitel yöntemlere dayanarak çok sayıda birincil ve ikincil kaynak taranmıştır. Türk Cumhuriyetçiliği, güçlü bir monarşist meydan okumanın yokluğunda kendisini gerekçelendirmekte öteden beri zayıf kalmıştır. Bu bağlamda 1960’ların ve 90’ların ikinci cumhuriyetçilik tartışmaları, cumhuriyetin yeniden yorumlanmasında önemli fırsatlar olmuştur. Bununla birlikte cumhuriyet-devlet özdeşliği, Atatürk imgesiyle kurulan veya reddedilen ilişki, cumhuriyet-demokrasi tartışmasının sağlıklı bir çerçeveye oturtulamaması gibi durumlar, felsefi açıdan derinlikli bir cumhuriyet yorumuna imkân vermemiştir. Çalışmanın amacı özellikle ikinci cumhuriyetçiliğin iki ana zirvesini incelemek olduğu için tartışmaların 1970’ler, 80’ler ve 2000’lerdeki izdüşümleri kapsam dışı bırakılmıştır. Ayrıca tarihsel dönemler yalnızca doğrudan ilgili olduğu özellikleriyle ele alınmıştır ki bu halde bile bir hayli uzun olmuştur. Çalışma, ikinci cumhuriyetçilik tartışmalarını bir yandan cumhuriyetçi siyaset felsefesiyle bağlantısı/bağlantısızlığı temeline oturtmaya çalışmakta, diğer yandan ise her iki momentte öne çıkan kavram, tema ve tezleri dönemsel koşullarla ilişkilendirerek karşılaştırmaktadır.