Osmanlı Döneminde Kudüs’e Yahudi Göçü, İdari ve Sosyal Yapı ile Okullar

Abstract

Osmanli donemindeki seyyahlarinin en onde gelen ismi olan Evliya Celebi’nin meshur Seyahat-nâmesini okudugumuzda, Mescid-i Aksa konusunda mabede o gunun sartlarinda 800 kisinin hizmet ettigi genis bir teskilatlanmanin mevcut oldugu gozumuze carpiyor. Bu harika teskilatlanmayi saglayan da tabii ki Osmanli Devleti’nin bolgeye olan destegi idi. Mescid-i Aksa’da Ehl-i Sunnet Mezheplerden her birinin, birer hatibi ve imami bulunmasi disinda, elli de muezzin mevcuttu. Diger hizmet erbabini da buna ekleyince bakim islerinin genis bir yapiya sahip oldugu gorulmektedir. Evliya Celebi’den aldigimiz bilgiler dogrultusunda, Osmanli Cihan Devleti’nin bu eski ve mubarek ibadethaneye ne kadar buyuk bir onem verdigini gostermektedir. Islâm âleminin onemli mabetlerinden Mescid-i Aksa alti Osmanli padisahi tarafindan cesitli onarimlarla yenilenmistir. Su andaki mevcut kubbesi 1752 tarihinde III. Osman tarafindan yaptirildi. Avlusunda, yagmur duasi icin namaz kilinacagi sirada kullanilan ve goruntusuyle harika bir sanat eseri oldugu mesajini veren bir minber vardir. 1388 yilinda insa edilen bu minberin mermer sutunlari hemen dikkat cekiyor. Bir diger alanda Memluk’lerin 1482 yilinda yaptigi sadirvani, mabetteki en orijinal sadirvan olarak dikkatleri cekerken bugun eski goruntusunu korumakta. Ustelik hemen yaninda Eyyubi sanat eseri bir baska yuvarlak sadirvan daha mevcuttur. Harem-i Serif-i bezeyen Kubbetu’l-Mirac, Kubbetu’n-Nebi, Kubbetu’l-Yusuf gibi diger kucuk yapilarin hemen hepsinin Osmanli’dan izler tasidigini ve daha evvelinden kalan izlerin de itina ile korunmaya calisildigini goruyoruz. Osmanlilarla birlikte bu topraklarda kesintisiz 401 yil hukum suren bir Turk-Islâm medeniyeti tum izleriyle bizleri kendine ram ediyor. Devlet-i Âli Osman’in burada sagladigi baris ve guven atmosferi bugun yerini gerginlik ve kargasaya birakmis olmasina ragmen Kudus’te yasayanlar Turk’un sefkat, merhamet ve adaletini bekliyor.