Vagif Sultanlı’nın “Buda Heykeli” Öyküsünün Eleştirel Çözümlenmesi

Abstract

Edebiyat, belirli bir toplumun kültürel, sosyal ve ekonomik dinamiklerini yansıtan bir alan olarako toplumun içsel yapısını anlamada önemli bir araçtır. Yazarlar, içinde yetiştikleri sosyal çevrenin gözlemcisi ve eleştirmeni olarak toplumsal sorunları bireylerin yaşamları üzerinden işler ve bu sorunlara dair farkındalık yaratmayı amaçlar. Bu çalışma, edebî eleştirinin anlam tabakalarını açma ve metin üzerinden yargıya ulaşma yönlerini temel alarak çağdaş Azerbaycan yazarı Vagif Sultanlı’nın Buda Heykeli (2023) adlı öyküsünü yapısal ve tematik açıdan analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın amacı, bireyin toplumla ve sistemle olan ilişkisini, özellikle yükseköğretim bağlamında ortaya çıkan yabancılaşma ve duyarsızlık üzerinden incelemektir. Yöntem olarak metin merkezli eleştirel çözümleme benimsenmiş; eserin zaman, mekân, anlatıcı, olay örgüsü gibi yapısal unsurları ile yabancılaşma, körleşme ve sistem eleştirisi gibi tematik izleği katmanlı biçimde değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde, anlatının biçimsel bütünlüğünün tematik mesajı nasıl pekiştirdiği ortaya konmuş, özellikle “kör dilenci” metaforu üzerinden akademik ve toplumsal yapının görünürde bilinçli, gerçekte ise edilgen ve duyarsız hâline dikkat çekilmiştir. Bulgular, öykünün yükseköğretimdeki yapısal yozlaşmaları, bireyin kimlik kaybını ve sistemin içsel tıkanmışlığını edebî bir dil ve simgesel anlatımla etkili biçimde yansıttığını göstermektedir. Buda Heykeli, yalnızca Azerbaycan edebiyatında değil, evrensel düzeyde de birey-sistem çatışmasına dair güçlü bir eleştirel anlatı sunmaktadır.